ศ.นพ.ชายชาญ โพธิรัตน์

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญระบบทางเดินหายใจเวชบำบัดวิกฤติ

รหัสเอกสาร PI-IMC-254-R-00

อนุมัติวันที่ 22 ตุลาคม 2563

        โรคปอดอักเสบในชุมชน (Community- acquired pneumonia) คือ โรคติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนล่าง  และถือเป็น 1 ใน 5 สาเหตุของการเสียชีวิตในผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคเรื้อรังประจำตัวอยู่แล้ว เช่น โรคหัวใจ โรคปอด โรคไต โรคเบาหวาน และโรคมะเร็ง ปอดอักเสบในกลุ่มผู้ป่วยดังกล่าวเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสียชีวิตอย่างมาก รวมทั้งการเสียชีวิตที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ คือ การเสียชีวิตจากโรคมะเร็ง 

เชื้อที่ทำให้เกิดปอดอักเสบในชุมชน

        เชื้อที่ทำให้เกิดปอดอักเสบ เแบ่งได้เป็น 3 กลุ่ม คือ เชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย และเชื้อที่ผสมกันระหว่างไวรัสกับแบคทีเรีย เช่น ไข้หวัดใหญ่ หรือไข้หวัดธรรมดา หรือโควิด-19 ก็เกิดจากเชื้อไวรัสชนิดหนึ่ง และเกิดการอักเสบจากเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งเชื้อแบคทีเรียที่พบบ่อยที่สุด คือ เชื้อนิวโมคอคคัส ซึ่งมีชื่อเป็นทางการว่า สเตรปโตคอคคัสนิวโมเนียอี (Streptococcus pneumoniae) และบ่อยครั้งที่ผู้สูงอายุเกิดการติดเชื้อปอดอักเสบจากไวรัสไข้หวัดใหญ่ และ โควิด-19 ทำให้ภูมิต้านทานลดลง จึงพบร่วมกับปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอดคัสได้บ่อยขึ้น ทำให้ปอดอักเสบรุนแรงมากขึ้น

 อาการ

        อาการของผู้ป่วยปอดอักเสบ ส่วนใหญ่จะมีไข้ และไอ (อาจจะเป็นไอแห้งหรือไอมีเสมหะ) หายใจไม่สุด หายใจหอบเหนื่อย หายใจไม่อิ่ม เจ็บหน้าอกเวลาหายใจเข้าออกลึกๆ หรือว่าหายใจแรงๆ (เนื่องจากการลุกลามของการอักเสบติดเชื้อไปถึงบริเวณเยื่อหุ้มปอด)  ผู้ป่วยสูงอายุบางรายอาจจะไม่มีอาการจำเพาะเหล่านี้ แต่อาจมาพบแพทย์ด้วยอาการอื่น เช่น สับสน มึนงง เชื่องช้า เซื่องซึม เบื่ออาหาร ท้องเสีย โดยเฉพาะถ้ามีโรคทางสมองร่วมด้วย

การรักษาและการป้องกัน

        ในด้านการรักษา แพทย์อาจให้ยาปฏิชีวนะ หรือยาต้านจุลชีพ ขึ้นอยู่กับเชื้อที่เป็นสาเหตุของการเกิดโรค นอกจากนั้น การป้องกัน อาจเป็นทางเลือกที่ลดความเสี่ยงในการเกิดโรค โดยวัคซีนที่แพทย์แนะนำให้ฉีดในผู้สูงอายุ คือ วัคซีนปอดอักเสบนิวโมคอคคัส ซึ่งช่วยป้องกันปอดอักเสบในผู้สูงอายุ และในผู้ที่ไม่สูงอายุแต่มีโรคประจำตัว ได้แก่ โรคหัวใจ โรคปอด โรคไต โรคเบาหวาน โรคมะเร็ง โดยวัคซีนสามารถลดอัตราการเสียชีวิตและการเจ็บป่วยจากโรคนี้ได้ รวมทั้งการติดเชื้อนิวโมคอคคัสที่มีการแพร่กระจายของเชื้อไปตามกระแสเลือด ไปสู่อวัยวะอื่นๆ (เช่น เยื่อหุ้มสมอง ลิ้นหัวใจ ข้อและกระดูก เป็นต้น) แพทย์อาจแนะนำให้ฉีดพร้อมกับการฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ในครั้งเดียวกัน เพื่อป้องกันการเกิดการติดเชื้อไข้หวัดใหญ่หรือปอดอักเสบจากไข้หวัดใหญ่ และปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอคคัสในผู้ใหญ่ที่มีโรคประจำตัวดังกล่าวและผู้สูงอายุ

        เซอร์วิลเลียม ออสเลอร์ ปรมาจารย์ทางการแพทย์ท่านหนึ่งเคยกล่าวไว้ว่า Pneumonia (ปอดอักเสบ) เป็นเพื่อนของผู้สูงอายุ ซึ่งมีความหมายว่า จะนำพาผู้สูงอายุจากโลกนี้ไป โดยเฉพาะในช่วงที่ภูมิต้านทานต่ำและติดเชื้อง่าย อันเป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตจากโรคปอดอักเสบ ดังนั้น หากยังไม่อยากมีปอดอักเสบเป็นเพื่อน ควรดูแลรักษาสุขภาพให้แข็งแรง รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และพักผ่อนให้เพียงพอ และควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการฉีดวัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบในชุมชนจากเชื้อนิวโมคอคคัสและไข้หวัดใหญ่ เพื่อเป็นเกราะป้องกันปอดอักเสบในชุมชนจากการติดเชื้อดังกล่าว