บทบาทของวิตามินดี

อ.พญ. อนุธิดา เชาว์วิศิษฐ์เสรี

แพทย์เฉพาะทางเวชศาสตร์ครอบครัว

PI-IMC-384-R-00

                     ความสำคัญของวิตามินตัวนี้เป็นที่ทราบกันโดยทั่วไป คือ ช่วยในการดูดซึมแคลเซียมและฟอสฟอรัส ซึ่งเป็นส่วนประกอบของกระดูกและฟัน วิตามินดีจึงเป็นวิตามินที่สำคัญจึงต่อคนทุกเพศทุกวัย หากขาดวิตามินดีในผู้ใหญ่อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคกระดูกพรุนได้

                     ในเวลาต่อมาเราพบว่าบนเม็ดเลือดขาวในร่างกายของเราหลายชนิดมีตัวรับวิตามินดี (Vitamin D Receptor หรือ VDR) วิตามินดีจึงมีบทบาทในเรื่องของการทำงานของเม็ดเลือดขาว ที่เป็นส่วนสำคัญของระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย นอกจากนี้ยังพบว่าภาวะขาดวิตามินดีนั้นสัมพันธ์กับโรคกลุ่มแพ้ภูมิคุ้มกันตัวเอง (เช่น โรคเอสแอลอี โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์)และโรคติดเชื้อ 1

วิตามินดีกับโรคที่ไม่เกี่ยวข้องกับกระดูก

                     มีการศึกษาว่าระดับวิตามินดีในเลือดที่ต่ำสัมพันธ์กับโรคมากมายนอกเหนือจากโรคที่เกี่ยวข้องกับกระดูก ได้แก่ โรคหลอดเลือดและหัวใจ (ได้แก่ โรคหัวใจขาดเลือดและโรคหลอดเลือดสมอง) ระดับไขมันในเลือดสูง โรคอ้วนลงพุง กระบวนการอักเสบ และโรคติดเชื้อหลายชนิด รวมทั้งในผู้ที่มีระดับวิตามินดีในเลือดสูงยังสัมพันธ์กับความเสี่ยงโรคมะเร็งลำไส้ที่ลดลง 2

                     ผลที่ออกมานั้นเป็นเพียงความสัมพันธ์ระหว่างวิตามินดีและโรคเรื้อรัง เราจึงไม่สามารถสรุปได้ว่าวิตามินดีที่ต่ำเป็นสาเหตุของกลุ่มโรคต่างๆได้ และยังต้องการการศึกษาเพิ่มเติม อย่างไรก็ตามการดูแลและป้องกันไม่ให้มีภาวะขาดวิตามินดีจะดีกว่า เพราะวิตามินดีนั้นมีบทบาทสำคัญต่อร่างกายดังที่กล่าวไว้ข้างต้น

แสงแดดเป็นแหล่งของวิตามินดี

                     ร่างกายของเราสามารถสร้างวิตามินดีได้จากแสงแดดที่มีรังสี UVB โดยอาศัยผิวหนัง ตับและไต จากการศึกษาในประเทศอินเดียพบว่าแสงแดดช่วงเวลา 11.00-14.00น. ช่วยส่งเสริมการสร้างวิตามินดี 3  อย่างไรก็ตามปัจจุบันยังไม่มีข้อมูลว่าคนไทยควรจะได้รับแสงแดดเท่าไหร่หรือช่วงเวลาใดถึงจะได้วิตามินดีที่เพียงพอต่อความต้องการ นอกจากนี้วิตามินดียังได้รับจากการรับประทานอาหาร เช่น น้ำมันตับปลา ปลาแซลมอน แมคคอเรล เห็ดชิตาเกะ 4 ปลาตะเพียน ปลาทับทิม และปลานิล 5 เป็นต้น

คนไทยกับภาวะขาดวิตามินดี

                     แม้ประเทศไทยจะมีแสงแดดจ้าตลอดทั้งปี แต่จากการศึกษาในประชากรไทย พบว่ามีความชุกของประชากรที่ระดับวิตามินดีในเลือดต่ำกว่าค่าปกติเท่ากับ 45.2 %  ปัจจัยที่ทำให้คนไทยขาดวิตามินดี ได้แก่ การได้รับแสงแดดไม่เพียงพอซึ่งเกิดจากวิถีชีวิตแบบชุมชนเมือง คนทำงานในอาคารเป็นส่วนใหญ่  ค่านิยมเรื่องสีผิว พฤติกรรมหลีกเลี่ยงแสงแดด การทาครีมกันแดด หมอกควัน ฝุ่นละอองในอากาศ อาหารในประเทศไทยอุดมด้วยวิตามินดีน้อย 7

ระดับวิตามินในเลือด  คือ การวัดระดับของ 25(OH)D 3 

-        ตั้งแต่  30 ng/ml เป็นต้นไป = ปกติ

-        21-29 ng/ml = ภาวะพร่องวิตามินดี

-        น้อยกว่า 20 ng/dl = ภาวะขาดวิตามินดี

ผู้ที่ตรวจพบว่ามีภาวะพร่องหรือขาดวิตามินดี หากไม่ค่อยมีกิจกรรมกลางแจ้งควรได้รับแสงแดดมากขึ้น หรืออาจต้องรักษาควบคู่กับการใช้วิตามินดีเสริม

เอกสารอ้างอิง

1.     Aranow C. Vitamin D and the immune system. J Investig Med. 2011;59(6):881-886.
2.     Autier P, Boniol M, Pizot C, Mullie P. Vitamin D status and ill health: a systematic review. Lancet Diabetes Endocrinol. 2014 Jan;2(1):76-89.
3.     Harinarayan CV, Holick MF, Prasad UV, Vani PS, Himabindu G. Vitamin D status and sun exposure in India. Dermatoendocrinol. 2013 Jan 1;5(1):130-41.
4.     Holick MF, Binkley NC, Bischoff-Ferrari HA, Gordon CM, Hanley DA, Heaney RP, Murad MH, Weaver CM; Endocrine Society. Evaluation, treatment, and prevention of vitamin D deficiency: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2011 Jul;96(7):1911-30.
5.     Tirakomonpong, Nichaphan & Judprasong, Kunchit & Sridonpai, Piyanut & Saetang, Preecha & Puwastien, Prapasri & Rojroongwasinkul, Nipa & Ongphiphadhanakul, Boonsong. (2019). Vitamin D in commonly consumed freshwater and marine fish. 54. 55-67.
6.     Chailurkit LO, Aekplakorn W, Ongphiphadhanakul B. Regional variation and determinants of vitamin D status in sunshine-abundant Thailand. BMC Public Health. 2011 Nov 10;11:853.
7.     Siwamogsatham O, Ongphiphadhanakul B, Tangpricha V. Vitamin D deficiency in Thailand. J Clin Transl Endocrinol. 2014;2(1):48-49. Published 2014 Oct 29.