ความรู้จากแพทย์ศรีพัฒน์

ห่วง/อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดที่ใช้รักษาสตรีที่มีอวัยวะในอุ้งเชิงกรานยื่นย้อย


ผศ. นพ. ชัยเลิศ พงษ์นริศร

หัวหน้าหน่วยนรีเวชทางเดินปัสสาวะและอุ้งเชิงกราน                                                                                             

ภาควิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์เชียงใหม่ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

รหัสเอกสาร SD-HA-IMC-135-R-00
                                                               



เรื่องน่ารู้สำหรับสตรีที่มีปัญหาจากภาวะยื่นย้อยที่ไม่ต้องการผ่าตัดแก้ไข


        ภาวะยื่นย้อยคืออะไร ?


        ห่วงหรืออุปกรณ์พยุงในช่องคลอดคืออะไร ?


        เมื่อไรที่คุณควรใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอด ?


        การเลือกอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดที่เหมาะสมกับคุณนั้นทำได้อย่างไร ?


        ทางเลือกอื่นๆ ของการรักษามีอะไรบ้าง ?


        คุณจะประสบกับอะไรบ้างในระยะแรกๆ หลังจากใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอด ?


        ภาวะแทรกซ้อนจากการใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดมีอะไรบ้าง ?


        การใส่อุปกรณ์พยุงช่องคลอดมีผลจำกัดการทำกิจกรรมต่างๆ ในชีวิตประจำวันบ้างหรือไม่ ?


        ขณะใส่อุปกรณ์พยุงช่องคลอดอยู่ในช่องคลอด คุณสามารถมีเพศสัมพันธ์ได้หรือไม่ ?


        ควรใช้ครีมที่มีฮอร์โมนเอสโตรเจนร่วมกับการใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดหรือไม่ อย่างไร ?




ภาวะยื่นย้อยคืออะไร ?


        ภาวะยื่นย้อยของมดลูกและหรือผนังช่องคลอดนั้นเป็นภาวะที่พบได้บ่อย อาจพบได้สูงถึงประมาณร้อยละ 50 ของสตรีตลอดช่วงวัยของชีวิต พบว่าร้อยละ 11 ของสตรีจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเพื่อแก้ไขภาวะนี้ ภาวะยื่นย้อยของอวัยวะในอุ้งเชิงกรานนี้ เกิดขึ้นเนื่องจากมีการอ่อนแอลงของเนื้อเยื่อโครงสร้างซึ่งทำหน้าที่พยุงมดลูกหรือช่องคลอดไว้ (รูปที่1) การอ่อนแอนี้เกิดขึ้นได้จากการคลอด การยกสิ่งของที่มีน้ำหนักมากหรือออกแรงเบ่งเป็นประจำ เช่น ท้องผูกเรื้อรัง ไอเรื้อรัง อ้วน หรือเป็นผลสืบเนื่องจากภาวะชราภาพ ในบางรายอาจมีสาเหตุด้านพันธุกรรมของผู้ป่วยเอง ทำให้มีเนื้อเยื่อพยุงที่ไม่แข็งแรง


        ภาวะยื่นย้อยของมดลูก ก่อให้เกิดอาการรู้สึกหน่วงๆ ถ่วงลงมาในช่องคลอด หรือตึงแน่นในช่องคลอด ปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะเหลือค้างไม่หมด และการติดเชื้อของทางเดินปัสสาวะ ในรายที่เป็นมาก อาจมีก้อนยื่นโผล่พ้นปากช่องคลอดออกมาภายนอก




                        รูปที่ 1 แสดงกายวิภาคปกติของอุ้งเชิงกรานสตรี





อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดคืออะไร ?


        อุปกรณ์พยุงในช่องคลอด คือ อุปกรณ์ที่คุณสามารถสอดใส่เข้าไปและถอดออกจากช่องคลอดได้ เพื่อใช้พยุงช่องคลอดที่อ่อนแอ หรือมดลูกที่ยื่นย้อยออกมา อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดเหล่านี้มีหลายชนิด (รูปที่ 2) ที่ใช้บ่อยๆ ได้แก่


            - รูปร่างเป็นวง (Ring) คล้ายห่วง ที่มีแผ่นพยุงหรือไม่มีแผ่นพยุงกั้นกลาง


            - รูปร่างคล้ายเห็ด (Gellhorn)

           

            - รูปร่างคล้ายลูกบาศก์ (Cube)


            - และรูปร่างคล้ายโดนัท

       

        อุปกรณ์พยุงฯบางชนิด เช่น ที่มีรูปร่างเป็นวงอาจใส่ไว้ในช่องคลอดได้อย่างปลอดภัยนานหลายเดือนโดยไม่ต้องถอด แต่บางชนิด เช่น รูปร่างคล้ายลูกบาศก์นั้น ต้องถอดออกและทำความสะอาดทุกวัน ส่วนใหญ่ของอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดทำมาจากซิลิโคน ซึ่งมีข้อดีที่เป็นวัสดุไม่ดูดกลืน (non absorbent) หลังจากใช้ไปสักระยะเวลาหนึ่ง สีภายนอกของอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดอาจเปลี่ยนไปบ้าง ซึ่งพบได้ปกติและไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนใหม่




                              รูปที่ 2 แสดงอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดชนิดที่ใช้บ่อยๆ


(หมายเลข 1 รูปร่างเป็นวงคล้ายห่วงไม่มีแผ่นพยุง, หมายเลข 2 รูปร่างเป็นวงคล้ายห่วงและมีแผ่นพยุง,   หมายเลข 3 รูปร่างคล้ายเห็ด, หมายเลข 4 รูปร่างคล้ายลูกบาศก์, หมายเลข 5 รูปร่างคล้ายโดนัท)





เมื่อไรที่คุณควรใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอด ?


        ส่วนใหญ่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดนั้นใช้เพื่อแก้ไขอาการยื่นย้อยของมดลูกและผนังช่องคลอด บางครั้ง นรีแพทย์แนะนำให้ใช้อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดเพื่อป้องกันหรือลดภาวะปัสสาวะเล็ดขณะออกแรงในระหว่างการออกกำลังกาย อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดนั้นเหมาะสำหรับผู้ป่วยที่ไม่ต้องการผ่าตัดหรือชะลอการผ่าตัดออกไป เช่น ผู้ป่วยที่ยังต้องการมีบุตรต่อไปในอนาคต หรือมีปัญหาทางอายุรกรรมที่เพิ่มความเสี่ยงอันเกิดจากการผ่าตัด




การเลือกอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดที่เหมาะสมกับคุณนั้นทำได้อย่างไร ?


        การเลือกอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดนั้นเริ่มต้นโดยการตรวจภายในเพื่อประเมินชนิดของการยื่นย้อย  แพทย์จะทำการวัดช่องคลอดเพื่อเลือกชนิดและขนาดของอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดที่เหมาะสมกับคุณมากที่สุด หากอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดมีขนาดเล็กไป อาจเกิดการหลุดออกมาภายนอกช่องคลอด ซึ่งเกิดขึ้นได้เองหรือขณะขับถ่ายปัสสาวะหรืออุจจาระ หากอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดมีขนาดใหญ่ไป อาจทำให้เกิดอาการจากแรงกดที่ผนังช่องคลอด และทำให้เกิดความรู้สึกเจ็บปวดได้




ทางเลือกอื่นๆของการรักษามีอะไรบ้าง ?


        ผู้ป่วยที่มีภาวะยื่นย้อยเล็กน้อยอาจรักษาได้ด้วยกายภาพบำบัด แต่รายที่เป็นมากอาจต้องการอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดหรือการผ่าตัดแก้ไข




คุณจะประสบกับอะไรบ้างในระยะแรกๆ หลังจากใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอด ?


        หลังจากใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดได้อย่างถูกต้องแล้ว (รูปที่ 3) คุณจำเป็นต้องได้รับการตรวจเป็นระยะๆ อย่างสม่ำเสมอ แพทย์ในแต่ละโรงพยาบาลอาจนัดตรวจติดตามผู้ป่วยต่างกัน แต่ส่วนใหญ่แนะนำให้ถอดล้างอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดและตรวจภายในทุกๆ 3-6 เดือน ผู้ป่วยบางรายใช้อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดรูปร่างเป็นวง ซึ่งสามารถถอดออกมาล้างทำความสะอาดและใส่กลับคืนได้ด้วยตนเอง หรือกลับไปให้สถานบริการทางการแพทย์ช่วยทำให้ สำหรับอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดรูปร่างคล้ายลูกบาศก์นั้น จำเป็นต้องได้รับการถอดออกทุกๆ วัน และไม่เหมาะกับการใช้เป็นระยะเวลานานๆ อุปกรณ์พยุงรูปร่างคล้ายเห็ดนั้นใช้บ่อยในผู้ป่วยที่มีการยื่นย้อยอย่างมาก มักได้รับการถอดออกโดยแพทย์หรือพยาบาล



รูปที่ 3 แสดงตำแหน่งที่ถูกต้องเมื่อใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดที่มีรูปร่างเป็นวงคล้ายห่วง





ภาวะแทรกซ้อนจากการใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดมีอะไรบ้าง ?



เลือดออก/แผลที่ผนังช่องคลอด


        คุณมีความเสี่ยงต่อการเกิดแผลภายในช่องคลอด ซึ่งจะมากหรือน้อยขึ้นกับชนิดและขนาดของอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดที่ใส่ อาการที่อาจพบ คือ มีตกขาวสีชมพูจางๆ หรือเลือดออกทางช่องคลอด ส่วนใหญ่แผลจะหายได้เองหลังจากถอดอุปกรณ์พยุงฯ ออกจากช่องคลอดและหยุดใส่เป็นระยะเวลาหนึ่ง ฉะนั้น เมื่อคุณสังเกตพบว่ามีตกขาวผิดปกติมีเลือดปน กรุณากลับมาปรึกษาแพทย์




ปวดและความเจ็บปวด


        ถ้าใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดได้ถูกตำแหน่ง คุณไม่ควรรู้สึกว่ามีอุปกรณ์พยุงฯ นี้อยู่ในช่องคลอด ฉะนั้น หากคุณรู้สึกเจ็บปวดหรือตึงแน่นในช่องคลอด อาจเกิดขึ้นได้เพราะอุปกรณ์พยุงฯ ที่ใส่ในช่องคลอดมีขนาดใหญ่หรือเล็กเกินไป จำเป็นต้องได้รับการเปลี่ยนเป็นขนาดอื่นๆ กรุณากลับมาปรึกษาแพทย์




ตกขาว


        ส่วนใหญ่ของสตรีที่ใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอด มักจะมีปริมาณตกขาวเพิ่มขึ้นเล็กน้อย อย่างไรก็ดี ตกขาวนี้ควรมีสีปกติและไม่มีกลิ่น ทั้งสองอาการนี้อาจบ่งชี้ถึงภาวะติดเชื้อหรือเกิดแผลขึ้นในช่องคลอด ซึ่งอาจทำให้ตกขาวมีสีเหลืองครีมในปริมาณเพิ่มขึ้น




การใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดมีผลจำกัดการทำกิจกรรมต่างๆในชีวิตประจำวันบ้างหรือไม่ ?


        การใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดไม่มีผลจำกัดการทำกิจกรรมต่างๆ ในชีวิตประจำวันของคุณแต่อย่างใด คุณยังสามารถที่จะเล่นกีฬาต่างๆ เช่น ปั่นจักรยานหรือเดินออกกำลังกายในระยะทางที่ไกลขึ้นกว่าเดิมได้




ขณะใส่อุปกรณ์พยุงช่องคลอดอยู่ในช่องคลอด คุณสามารถมีเพศสัมพันธ์ได้หรือไม่ ?


        ขณะใส่อุปกรณ์พยุงช่องคลอดชนิดรูปร่างเป็นวงอยู่ในตำแหน่งที่ถูกต้อง (รูปที่ 3) คุณสามารถมีเพศสัมพันธ์ได้ หากคุณหรือคู่ครองรู้สึกได้ถึงอุปกรณ์พยุงในช่องคลอดขณะที่มีเพศสัมพันธ์ คุณควรเลือกที่จะถอดอุปกรณ์พยุงฯ ออกก่อนมีเพศสัมพันธ์ และใส่ใหม่หลังจากเสร็จกิจแล้ว สำหรับอุปกรณ์พยุงฯ ชนิดอื่นๆ เช่น รูปร่างคล้ายโดนัท ลูกบาศก์ หรือเห็ด ไม่สามารถมีเพศสัมพันธ์ได้ขณะใส่ เพราะใช้พื้นที่ในช่องคลอดมากกว่าอุปกรณ์พยุงฯ รูปร่างเป็นวง คุณจึงควรแจ้งแพทย์ให้ทราบว่าคุณยังต้องการมีเพศสัมพันธ์อยู่ เพื่อที่จะเลือกใช้อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดที่เหมาะสมกับความต้องการของคุณหรือเพื่อใช้ในการวางแผนการรักษาอื่นๆ




ควรใช้ครีมที่มีฮอร์โมนเอสโตรเจนร่วมกับการใส่อุปกรณ์พยุงในช่องคลอดหรือไม่ อย่างไร ?


        ภายหลังจากวัยทอง ผิวหนังของช่องคลอดจะบางลงเนื่องจากการขาดฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งทำให้ช่องคลอดแห้งและเสี่ยงต่อการเกิดแผลขณะใช้อุปกรณ์พยุงในช่องคลอด แพทย์อาจสั่งยาฮอร์โมนเอส  โตรเจนแบบทาเฉพาะที่บริเวณช่องคลอดเพื่อปรับให้ผิวหนังช่องคลอดมีสุขภาพดีขึ้น แพทย์จะอภิปรายกับคุณถึงข้อบ่งชี้ของการใช้ฮอรโมนเอสโตรเจนและผลที่อาจเกิดตามมาจากการใช้ฮอร์โมน




12 กุมภาพันธ์ 2559
เอกสารอ้างอิง
International Urogynecological Association (IUGA) Vaginal pessary for pelvic organ prolapse: A Guide for Women. 2015.

ข้อมูลอัพเดตเมื่อวันที่ 13 พฤษภาคม 2562


------------------------------------------------------------

สามารถติดตามช่องทางเพิ่มเติมได้ที่
• Call center : 0-5393-6900-1
• LINE Official : https://lin.ee/h3Wxyp3
• Facebook : https://bit.ly/2Kid6X9
• Youtube : https://bit.ly/3anQsH6
• Twitter : https://bit.ly/3eACDJ2
• Instagram: https://bit.ly/2VnrTGo
• Blockdit : https://bit.ly/2VqvL9D
• Website: http://sriphat.med.cmu.ac.th

หรือเพิ่มเพื่อนใน LINE ด้วยคิวอาร์โค้ด