อ.พญ.พิธพร วัฒนาวิทวัส

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบต่อมไร้ท่อ เบาหวาน ไทรอยด์

รหัสเอกสาร PI-IMC-359-R-00

 อนุมัติวันที่ 25 มีนาคม 2564

อาหารเจคืออะไร

         “เจ” คือ อาหารที่ไม่ปรุงด้วยเนื้อสัตว์และผักบางชนิด เช่น กระเทียม กุยช่าย ผักชี ดังนั้น การกินเจ คือ การงดรับประทานเนื้อสัตว์และผลิตภัณฑ์จากเนื้อสัตว์ทุกชนิด เช่น ไข่ นม เนย โยเกิร์ตน้ำผึ้ง น้ำมันจากสัตว์ เป็นต้น รวมถึงงดรับประทานผักที่มีกลิ่นฉุน เช่น กระเทียม กุยช่าย ผักชี ร่วมกับการรักษาศีล ซึ่งการรับประทานเจจะช่วยให้ร่างกายปรับการย่อยอาหารและระบบการขับถ่าย ลดโอกาสการเกิดโรคริดสีดวงทวาร รวมทั้งโรคที่รุนแรงหรือเรื้อรัง เช่น โรคมะเร็ง โรคหัวใจ ความดันโลหิตสูง เส้นเลือดตีบ ไขมันอุดตันในเส้นเลือด โรคไต ไขข้ออักเสบ โรคเกาต์ โรคเบาหวานฯลฯ

กินเจแตกต่างอย่างไรกับมังสวิรัต 

          จากข้อมูลบทความเรื่องเจกับมังสวิรัติ ความเหมือนที่แตกต่าง ของสำนักงานราชบัณฑิตยสภา อธิบายถึงความแตกต่างของการรับประทานอาหารเจและมังสวิรัติ ไว้ดังนี้       

-        ผู้ที่กินเจสามารถรับประทานผักทุกชนิดได้ ยกเว้นผักที่มีกลิ่นฉุน 5 ชนิด ได้แก่ หอม กระเทียม กุยช่าย กระเทียมเล็ก ผักชี ส่วนผู้รับประทานอาหารมังสวิรัติสามารถรับประทานพืชผักทุกชนิดได้โดยไม่มีข้อห้าม

-        ผู้ที่กินเจไม่สามารถดื่มนมสดหรือนมข้น ส่วนผู้รับประทานอาหารมังสวิรัติจะดื่มนมสดหรือนมข้นได้

-        ผู้ที่กินเจรับประทานไข่ไม่ได้ เพราะถือว่าหากรอให้ครบกำหนดเวลาฟักไข่ย่อมฟักเป็นตัว ดังนั้น การรับประทานไข่จึงเท่ากับเป็นการรับประทานเนื้อสัตว์โดยอ้อม ส่วนผู้รับประทานอาหารมังสวิรัติสามารถรับประทานไข่ได้ เพราะถือว่าไข่ที่บริโภคกันอยู่ทั่วไปเป็นไข่ที่ไม่มีเชื้อ

-        ผู้ที่กินเจนั้น นอกจากจะต้องไม่รับประทานเนื้อสัตว์ และผักที่มีกลิ่นฉุนบางชนิดแล้ว ยังต้องถือศีลอุโบสถ (ศีล 8) ควบคู่กันไปด้วย

กินเจอย่างไร ให้มีสุขภาพดี

        เมื่อตัดกลุ่มเนื้อสัตว์ออกจากเมนูอาหารเจแล้ว จึงต้องหากลุ่มโปรตีนจากพืชเข้ามาแทนที่ ได้แก่ ถั่วเหลือง โปรตีนเกษตร แต่อาจต้องรับประทานในปริมาณที่มากกว่าเนื้อสัตว์ จึงจะได้ปริมาณโปรตีนที่เท่ากัน โดยจากข้อมูลของนายณัฏฐากรรธ์ ลอยเลิศ นักกำหนดอาหารประจำศูนย์ศรีพัฒน์ฯ ให้คำแนะนำหลักการเลือกอาหารเจที่ดีต่อสุขภาพในแต่ละหมวดหมู่ ดังนี้

 5 ข้อควรระวัง ในการกินเจ

1.       อาหารผัดหรือทอด หากบริโภคบ่อยครั้งจะทำให้น้ำหนักตัวเกินหรือมีภาวะไขมันในเลือดสูงได้ (ควรจำกัดในผู้ป่วยไขมันสูง)

2.       การบริโภคกลุ่มคาร์โบไฮเดรตหรือแป้งมากเกินพอดี อาจจะทำให้ไขมันไตรกลีเซอไรด์และน้ำตาลในเลือดเพิ่มสูงได้ (ควรจำกัดในผู้ป่วยเบาหวาน)

3.       การขาดสารอาหารบางกลุ่ม เช่น ผู้ที่เน้นบริโภคผักเป็นหลัก อาจจะขาดกลุ่มโปรตีนและคาร์โบไฮเดรตได้

4.       การขาดวิตามินบี 12 หากบริโภคอาหารเจในระยะยาวมีโอกาสขาดวิตามินนี้ได้ อาจเสริมในรูปแบบเม็ดเพิ่ม

5.       กลุ่มผู้ป่วยที่เป็นโรคไต ต้องจำกัดผักใบเขียว และผลไม้บางชนิดที่มีค่าโพแทสเซียมสูง ถั่วเหลือง ธัญพืชบางกลุ่ม และจำกัดเครื่องปรุงโซเดียมสูง

        ทั้งนี้ หากต้องการรับประทานอาหารเจที่ดีต่อสุขภาพ นอกจากการเลือกวัตถุดิบที่สะอาด ไม่มีสารปนเปื้อนหรือสารกันบูดแล้ว การล้างและการทำความสะอาดที่ถูกวิธีก็มีส่วนสำคัญในการลดสารเคมีหรือสารพิษที่แฝงมาในผักและผลไม้ รวมทั้ง ลดหวาน ลดมัน ลดเค็ม ก็สามารถช่วยให้การรับประทานอาหารเจ ปลอดภัยต่อสุขภาพมากยิ่งขึ้น

ข้อมูลอ้างอิง
บทความเรื่องเจกับมังสวิรัติ ความเหมือนที่แตกต่าง สำนักงานราชบัณฑิตยสภา .http://www.royin.go.th/ .
ข่าวกระทรวงสาธารณสุข สนับสนุน “อิ่มบุญ อิ่มใจ กินเจปลอดภัย”สำนักสารนิเทศ สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข

https://pr.moph.go.th/?url=pr/detail/2/04/132050/

บทความเรื่องประโยชน์ของการกินเจ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ สสส.https://www.thaihealth.or.th/.