ความรู้จากแพทย์ศรีพัฒน์

การตรวจสมรรถภาพปอด (Spirometry)



.นพ.กัมปนาท วังแสน

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชีวเวชศาสตร์

รหัสเอกสาร PI-IMC-346-R-00

อนุมัติวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2564



        ปอด เป็นอวัยวะที่สำคัญในการหายใจ โดยทำหน้าที่นำก๊าซออกซิเจนเข้ามา และถ่ายก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกไปและเป็นอวัยวะที่มีความอดทนต่อการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศได้ค่อนข้างดี อาการเหนื่อยง่าย ไอเรื้อรัง หรือหอบเหนื่อย จึงมักปรากฏหลังจากพยาธิสภาพในปอดเกิดขึ้นมากแล้วดังนั้น การจะทราบว่าสุขภาพปอดยังดีอยู่หรือไม่ โดยเฉพาะในผู้ที่ทำงานในสภาพแวดล้อมที่มีสารเคมีหรือฝุ่นละอองเช่น โรงงานตัดเย็บเสื้อผ้า โรงงานทอผ้า โรงโม่หินฯลฯการตรวจสมรรถ ภาพปอด (Spirometry)จะเป็นการตรวจที่สำคัญและมีประโยชน์อย่างยิ่งในกระบวนการคัดกรองโรคปอดจากการทำงานตั้งแต่ในระยะเนิ่นๆ ก่อนที่จะมีอาการ


การตรวจสมรรถภาพปอด (Spirometry) คืออะไร

        สไปโรเมตรีย์ (Spirometry) เป็นการทดสอบสมรรถภาพปอดชนิดหนึ่ง ที่วัดความจุปอดโดยการหายใจเข้า-ออก ผ่านเครื่อง Spirometer เพื่อวัดปริมาตรอากาศที่เป่าออกจากปอดด้วยความเร็ว เทียบกับเวลา แล้วนำค่าที่ได้มาเปรียบเทียบกับมาตรฐาน โดยสามารถตรวจทั้งในโรงพยาบาลและนอกสถานที่ เช่น สถานประกอบการ ขึ้นอยู่กับชนิดของเครื่องสไปโรเมตรีย์

 


ครบ้างที่ควรได้รับการตรวจสมรรถภาพปอดเป็นประจำทุกปี

- ผู้ที่สูบบุหรี่เป็นประจำ หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่มีควันบุหรี่ สารเคมี หรือฝุ่นละออง

- ผู้ที่มีอาการระบบทางเดินหายใจ เช่น อาการหายใจลำบาก อาการเหนื่อย อาการไอหายใจมีเสียงวี๊ด

- ผู้ที่ทำงานในพื้นที่อับอากาศ การทำงานบนที่สูง ซึ่งต้องอาศัยระบบการทำงานของระบบหายใจที่มีประสิทธิภาพ

- ผู้ที่ทำงานสัมผัสสารเคมีที่มีผลต่อสมรรถภาพปอด

- ผู้ที่ต้องสวมใส่หน้ากากป้องกันฝุ่นหรือสารเคมีชนิดแนบแน่น เช่น N95

เตรียมตัวอย่างไรก่อนไปตรวจสมรรถภาพปอด

- ไม่ควรออกกำลังกายอย่างน้อย 30 นาทีก่อนการตรวจ

- ไม่สูบบุหรี่อย่างน้อย 8 ชั่วโมงก่อนการตรวจ

- ไม่ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ในวันที่มีการตรวจ

- ควรงดยาขยายหลอดลมตามที่แพทย์แนะนำ

- หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารมื้อหนักอย่างน้อย 2 ชั่วโมงก่อนตรวจ

- หลีกเลี่ยงการสวมเสื้อผ้าที่รัดบริเวณทรวงอกและหน้าท้อง

 

ข้อห้ามในการทำ Spirometry

1. ไอเป็นเลือด

2. ภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอดที่ยังไม่ได้รับการรักษา

3. ระบบหลอดเลือดหรือหัวใจทำงานไม่คงที่ ได้แก่ ความดันโลหิตสูง ที่ยังไม่ได้รับการรักษาหรือควบคุมได้ไม่ดี , ความดันโลหิตต่ำ , โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หรือลิ่มเลือดอุดตันในปอดที่เพิ่งหาย

4. เส้นเลือดแดงโปง (Aneurysm) ในทรวงอก ,ท้องหรือสมอง

5. เพิ่งได้รับการผ่าตัดตา เช่น ผ่าตัดลอกต้อกระจก

6. เพิ่งได้รับการผ่าตัดช่องอกหรือช่องท้อง

7. ติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจเช่น วัณโรคปอดระยะติดต่อ

8. สตรีมีครรภ์ (ยกเว้นในบางรายที่จำเป็น)


ภาวะแทรกซ้อนจาก Spirometry

แม้ว่าการตรวจ Spirometry จะเป็นการตรวจที่ค่อนข้างปลอดภัย แต่อาจพบภาวะแทรกซ้อนได้บ้าง ดังต่อไปนี้

1. ความดันในกะโหลกศีรษะเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการปวดศีรษะ เป็นต้น

2. เวียนศีรษะ มึนงง และในบางรายอาจมีอาการหมดสติได้

3. อาการไอ

4. หลอดลมตีบ โดยเฉพาะในผู้ป่วยหืดหอบ หรือปอดอุดกั้นเรื้อรังที่ยังควบคุมอาการได้ไม่ดี

5. เจ็บหน้าอก

6. ภาวะลมรั่วในช่องเยื่อหุ้มปอด

7. ขาดออกซิเจนจากการหยุดให้ชั่วคราวระหว่างการตรวจ

8. การติดเชื้อ