ผศ.นพ.อติคุณ ลิ้มสุคนธ์

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบการหายใจและโรคปอด

รหัสเอกสาร PI-IMC-245-R-01

อนุมัติวันที่ 1 พฤศจิกายน 2566

        วัณโรค (Tuberculosis) คือ โรคติดเชื้อเรื้อรัง ซึ่งมีสาเหตุมาจากเชื้อแบคทีเรียชนิดหนึ่งที่มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า ไมโคแบคทีเรียมทูเบอร์คูโลซิส (Mycobacterium tuberculosis) หรือเรียกสั้นๆ ว่า ทีบี โดยวัณโรคที่พบมากที่สุด คือ วัณโรคปอด (Pulmonary tuberculosis) ซึ่งพบได้มากถึง 80 – 85% ของผู้ป่วยวัณโรคทั้งหมด

อาการ

        ผู้ป่วยวัณโรคปอดส่วนใหญ่จะมาพบแพทย์ด้วยอาการไอ อาจจะไอแห้งหรือมีเสมหะก็ได้ บางครั้งก็ไอออกเลือด ไม่ว่าจะเป็นเลือดสดหรือปนเสมหะ ซึ่งโดยทั่วไปมักจะเกิดอาการดังกล่าวมานานกว่า 3 สัปดาห์ ร่วมกับอาการไข้ต่ำๆ เบื่ออาหาร และน้ำหนักตัวลดลง รวมทั้งอาจมีเหงื่อออกมากตอนกลางคืนร่วมด้วย หากทิ้งไว้ อาการจะค่อยๆ เป็นมากขึ้น เสมหะอาจมีเลือดปน แน่นหน้าอก เหนื่อยง่าย ซูบผอมลงอย่างรวดเร็ว

การติดต่อ

         เชื้อวัณโรคสามารถแพร่เข้าสู่ร่างกายผ่านทางการหายใจ โดยเชื้อจะปนออกมาพร้อมกับน้ำลายและฝอยละออง เสมหะของผู้ป่วยที่เป็นวัณโรคปอดขณะที่มีการไอ จามหรือการพูดคุย ซึ่งเชื้อวัณโรคจะอยู่ในอากาศได้นานหลายชั่วโมง โดยผู้ที่ได้รับเชื้อวัณโรค หากสุขภาพดี แข็งแรง ร่างกายจะกำจัดเชื้อได้เอง แต่ในบางรายที่ภูมิคุ้มกันไม่สามารถกำจัดเชื้อออกไปได้ จะเรียกว่าเป็นการติดเชื้อวัณโรคแบบแฝง ซึ่งจะมีการกำเริบของการติดเชื้อจนมีอาการของวัณโรคได้หากระบบภูมิคุ้มกันลดลง โดยปัจจัยที่มักทำให้การติดเชื้อเกิดอาการ ได้แก่ การใช้สารสเตียรอยด์ การติดเชื้อเอชไอวี (โรคเอดส์) โรคเบาหวาน การดื่มแอลกอฮอล์ การสูบบุหรี่ การพักผ่อนที่ไม่เพียงพอ อายุที่มากขึ้น การป่วยเป็นมะเร็ง การได้รับยาเคมีบำบัด เป็นต้น

การตรวจวินิจฉัย

        โดยทั่วไปผู้ที่มีอาการไอนานเกินกว่า 2 – 3 สัปดาห์ หรือไอมีเลือดปน หรือมีไข้เรื้อรัง ควรไปพบแพทย์ เพื่อตรวจว่าเป็นวัณโรคหรือไม่ ซึ่งแพทย์จะทำการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ร่วมกับการตรวจเอกซเรย์ปอด รวมทั้งการตรวจเสมหะหาเชื้อวัณโรค หากสงสัยวัณโรคนอกปอด อาจมีการส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการอื่น ๆ เพิ่มเติม และการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ โดยข้อมูลที่ได้จะนำมาใช้ประกอบการวินิจฉัยและรักษาโรค

การรักษา

         ในส่วนของการรักษา โดยทั่วไปแพทย์จะให้รับประทานยา โดยขึ้นกับอาการของผู้ป่วย ซึ่งสูตรยาปกติสำหรับเชื้อวัณโรคที่ไม่ดื้อยาจะต้องรับประทานติดต่อกันประมาณ 6 - 9 เดือน ส่วนการติดเชื้อวัณโรคที่ดื้อยานั้นจะต้องรับยาต่อเนื่องประมาณ 18 – 24 เดือน โดยผู้ป่วยจะต้องรับประทานยาให้ครบถ้วนและต่อเนื่อง รวมทั้งมาพบแพทย์ตามนัดอย่างสม่ำเสมอ นอกจากนั้นการดูแลสุขภาพของตนเองมีความสำคัญมาก เช่น การสวมหน้ากากอนามัย การนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอ การรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ไม่ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ฯลฯ ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะสามารถช่วยให้ร่างกายแข็งแรงและช่วยให้การรักษาสัมฤทธิ์ผลมากขึ้น แต่หากมีอาการผิดปกติ แนะนำปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านโรคปอด เพื่อการวินิจฉัยและการรักษาที่ถูกต้อง

ข้อมูลอ้างอิง

-         นพ.พงศ์เทพ ธีระวิทย์. วัณโรคปอด (Pulmonary tuberculosis) . หน่วยโรคระบบทางเดินหายใจและเวชบำบัดวิกฤติ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ รพ.รามาธิบดี . แหล่งข้อมูล : https://med.mahidol.ac.th/med/sites/default/files/public/pdf/medicinebook1/TB.pdf

-         นพ.พัชรสาร ลีนะสมิต . วัณโรค . หน่วยโรคติดเชื้อ ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย . แหล่งข้อมูล : file:///C:/Users/Kanittha_MPR/Downloads/%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1__%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%93%E0%B9%82%E0%B8%A3%E0%B8%84.pdf