การคลอด คืออะไร

ศ.พญ.สายพิณ  พงษธา

สูตินรีแพทย์

รหัสเอกสาร PI-LR-006 Rev.00

อนุมัติวันที่ 19 สิงหาคม 2568

การคลอดเป็นกระบวนการธรรมชาติที่ทารกพยายามเคลื่อนออกจากครรภ์ของหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งมี 3 ระยะ ดังนี้

     1.  ระยะปากมดลูกเปิด เริ่มตั้งแต่เจ็บครรภ์จริงจนถึงปากมดลูกเปิดหมด คือ 10 เซนติเมตร ครรภ์แรกมักใช้เวลาประมาณ 10-14 ชั่วโมง ครรภ์หลังมักใช้เวลาประมาณ 7-9 ชั่วโมง

     2. ระยะเบ่งคลอด เริ่มตั้งแต่ปากมดลูกเปิดหมดจนทารกคลอดครบ ครรภ์แรกมักใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมง ครรภ์หลังมักใช้เวลาประมาณ 30 นาที

     3. ระยะรกคลอด ใช้เวลาประมาณ 30 นาที

การคลอดปกติ เกี่ยวข้องกับอะไรบ้าง

     1.  มดลูกหดรัดตัวดี 

     2. ปากมดลูกเปิดขยายได้ดี

     3. หญิงตั้งครรภ์มีแรงเบ่งที่ดี

     4. ช่องทางคลอดยืดขยายดี

     5. เชิงกรานของหญิงตั้งครรภ์มีขนาดเหมาะสม

     6. หญิงตั้งครรภ์มีสุขภาพแข็งแรง

     7. หญิงตั้งครรภ์ไม่หวาดกลัวหรือวิตกกังวลมากเกินไป    

     8. อัตราการเต้นของหัวใจทารกปกติ

     9. ทารกมีขนาดที่เหมาะสม

การปฏิบัติตนขณะรอคลอด ควรทำอย่างไร

     1. เมื่อได้รับการสวนอุจจาระแล้ว พยายามถ่ายอุจจาระให้หมด เพื่อไม่ให้อุจจาระขวางช่องทางคลอดในขณะที่ศีรษะทารกเคลื่อนต่ำลงมา และไม่เลอะเทอะขณะเบ่งคลอด

     2. ไม่กลั้นปัสสาวะ ถ้ากระเพาะปัสสาวะโป่งพองมาก จะขัดขวางการเคลื่อนต่ำลงของศีรษะทารก

     3. งดอาหารและน้ำทางปาก ยกเว้นในรายที่ปากมดลูกเปิดน้อยจะได้รับประทานเป็นมื้อๆ ตามความเหมาะสม

     4. ถ้ายังไม่มีการแตกของถุงน้ำคร่ำ หญิงตั้งครรภ์สามารถลุกเดินได้

     5. ถ้าถุงน้ำคร่ำแตกแล้ว หญิงตั้งครรภ์ควรนั่งหรือนอนพักบนเตียง เพราะอาจมีสายสะดือของทารกย้อยได้ การนอนควรนอนตะแคงซ้าย จะทำให้เลือดไปเลี้ยงทารกในครรภ์ดีขึ้น

     6. ถ้าเจ็บครรภ์มากให้ปฏิบัติตนเพื่อลดการเจ็บปวด ดังนี้

               • หญิงตั้งครรภ์ผ่อนคลายกล้ามเนื้อทุกส่วน โดยนอนในท่าที่สบาย ไม่เกร็ง  

               • มองเพ่งไปที่จุดใดจุดหนึ่งที่ไม่เคลื่อนไหว 

               • ลูบหน้าท้อง โดยให้หญิงตั้งครรภ์วางอุ้งมือทั้ง 2 ข้างชิดกันเหนือหัวเหน่า ใช้ปลายนิ้วมือลูบหรือนวดเบาๆ   เริ่มจากบริเวณหัวเหน่าขึ้นไปทางยอดมดลูก ลูบมือทั้ง 2 ข้างผ่านตรงลงมาที่จุดเริ่มต้น สัมพันธ์กับการหายใจออก

               • หายใจเข้าทางจมูกลึกๆ ยาวๆ และค่อยๆ ปล่อยลมหายใจออกทางปากช้าๆ

ผลดี คือ ช่วยเบี่ยงเบนความสนใจ ทำให้รู้สึกเจ็บปวดลดลง และสามารถควบคุมตนเองได้

               หากหญิงตั้งครรภ์เจ็บครรภ์มาก พักไม่ได้ และปากมดลูกเปิดมากกว่า 3 เซนติเมตรแล้ว จะได้รับการฉีดยาหรือดมแก๊สไนตรัสออกไซด์เพื่อลดความเจ็บปวด ขณะฉีดยาหญิงตั้งครรภ์ควรหลับตา หายใจเข้า-ออกลึกๆ ยาวๆ เพราะผลข้างเคียงของยาจะทำให้เวียนศีรษะ ตาลาย คลื่นไส้ อาเจียน และรู้สึกปวดตามเส้นเลือดขณะฉีดยา แต่สักครู่อาการดังกล่าวจะหายไป 

           - น้ำเดิน ลักษณะเป็นน้ำอุ่นๆ ออกทางช่องคลอดคล้ายปัสสาวะ

           - เจ็บครรภ์มากหรืออยากเบ่ง

การดูแลที่หญิงตั้งครรภ์จะได้รับในระหว่างรอคลอด

     1. ความสุขสบายและความสะดวกทั่วไป

              • บ้วนปากและให้ผ้าเย็นทุก 4 ชั่วโมง หรือทุกครั้งที่ต้องการ

              • ทำความสะอาดอวัยวะสืบพันธุ์ภายนอกทุก 4 ชั่วโมง หรือเมื่อรู้สึกไม่สุขสบาย

              • เปลี่ยนผ้ารองซับน้ำคร่ำทุก 4 ชั่วโมง หรือทุกครั้งที่เปียกชุ่ม

     2. หญิงตั้งครรภ์จะถูกกระตุ้นให้ถ่ายปัสสาวะบ่อยๆ ถ้าปัสสาวะเองไม่ได้ เจ้าหน้าที่จะสวนปัสสาวะให้

     3. ถ้าหญิงตั้งครรภ์อยากถ่ายอุจจาระแจ้งเจ้าหน้าที่ จะได้รับการดูแลให้กระโถนถ่ายบนเตียงนอนและทำความสะอาดหลังถ่ายเสร็จ

     4. แพทย์จะมีคำสั่งให้งดน้ำและอาหารเพื่อเตรียมในกรณีฉุกเฉินในการผ่าตัดคลอด ดังนั้น พยาบาลจะให้น้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ เพื่อป้องกันไม่ให้หญิงตั้งครรภ์ขาดสารน้ำและอาหาร จะได้มีแรงเบ่งคลอดที่เพียงพอ

     5. พยาบาลจะดูแลหญิงตั้งครรภ์ให้คลอดได้โดยปกติ ดังนี้ 

              • พยาบาลจะใช้มือวางบนหน้าท้อง เพื่อตรวจดูการหดรัดตัวของมดลูกทุก 30-60 นาที

              • ตรวจภายในเป็นระยะๆ หรือเมื่อมีน้ำเดิน เจ็บครรภ์มาก หรืออยากเบ่ง

              • แพทย์อาจจะเจาะถุงน้ำคร่ำเพื่อกระตุ้นให้เจ็บครรภ์ถี่ขึ้น ขณะเจาะน้ำคร่ำจะรู้สึกมีน้ำอุ่นๆ ซึมออกจากช่องคลอด เจ้าหน้าที่จะใส่ผ้ารองซับน้ำคร่ำไว้ให้

              • จะได้รับการฟังเสียงหัวใจของทารกในครรภ์อย่างน้อยทุก 1 ชั่วโมง

     6. พยาบาลจะคอยช่วยเหลือเพื่อลดความเจ็บปวด โดย

              • เจ้าหน้าที่จะอยู่เป็นเพื่อนให้กำลังใจ

              • คอยกระตุ้นให้หญิงตั้งครรภ์ใช้วิธีธรรมชาติ เพื่อลดความเจ็บปวดให้มากที่สุดเท่าที่จะทนได้

              • หากเจ็บครรภ์มากพักไม่ได้ พยาบาลจะให้ดมแก๊สไนตรัสออกไซด์ หรือฉีดยาแก้ปวด โดยพยาบาลจะอธิบายผลข้างเคียงของยา และให้การดูแลอย่างใกล้ชิด

------------------------------------------------------------

สามารถติดตามช่องทางเพิ่มเติมได้ที่
• Call center : 0-5393-6900-1
• LINE Official : https://lin.ee/h3Wxyp3
• Facebook : https://bit.ly/2Kid6X9
• Youtube : https://bit.ly/3anQsH6
• Twitter : https://bit.ly/3eACDJ2
• Instagram: https://bit.ly/2VnrTGo
• Blockdit : https://bit.ly/2VqvL9D
• Website: http://sriphat.med.cmu.ac.th

หรือเพิ่มเพื่อนใน LINE ด้วยคิวอาร์โค้ด