การดูแลจิตใจเบื้องต้นเมื่อประสบเหตุภัยพิบัติ 

นพ. สุวัฒนชัย พรหมประสิทธิ์

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตเวชศาสตร์

รหัสเอกสาร PI-IMC-428 Rev.00

อนุมัติวันที่ 3 เมษายน 2568

เหตุภัยพิบัติเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นโดยไม่คาดคิด มักก่อให้เกิดความเสียหายต่อร่างกาย ทรัพย์สิน และจิตใจตามมา โดยในด้านของจิตใจถึงแม้เราจะไม่ใช่ผู้ประสบเหตุการณ์ในพื้นที่โดยตรง แต่การเสพข่าวแผ่นดินไหว/ภัยพิบัติซ้ำๆ สามารถกระตุ้นให้เกิดปฏิกิริยาทางจิตใจได้ไม่ต่างจากผู้ประสบเหตุโดยตรง หลังร่างกายเผชิญกับเหตุดังกล่าว ร่างกายจะเกิด post-traumatic stress response/reaction ตามมา ซึ่งถือเป็นการตอบสนองตามปกติของร่างกาย ต่อเหตุภัยพิบัติ โดยปกติการตอบสนองนี้จะเกิดขึ้นและค่อยๆหายไปในหลักไม่กี่สัปดาห์ อาการที่พบได้อาทิเช่น นอนไม่หลับ รู้สึกใจสั่น/ใจเต้นแรง หลีกเลี่ยงการดูข่าวที่เกี่ยวของกับภัยพิบัติ หรือการดูข่าวซ้ำๆเหมือนติด ฝันร้าย กังวลมากผิดปกติ รู้สึกว่าพื้นสั่นไหว ฯลฯ อย่างไรก็ตามถึงแม้ท่านจะมีอาการบางข้อตามที่กล่าวมา โดยปกติร่างกายของคนเราจะมีกลไกเอาไว้จัดการ trauma ที่เกิดขึ้นอยู่แล้ว จนในที่สุดเหตุการณ์ภัยพิบัติที่ประสบจะกลายเป็นเพียง ”เหตุการณ์ที่จำได้แต่ไม่กลัวแล้ว”

ท่านสามารถปฏิบัติตามคำแนะนำดังต่อไปนี้เพื่อดูแลจิตใจเบื้องต้น

-        ยอมรับความรู้สึกตนเองที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นความกลัว ความกังวล ฯลฯ ว่าเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้หลังเกิดเหตุการณ์ รวมถึงยอมรับความจริงที่เกิดขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหา

-        หาวิธีผ่อนคลายความเครียดและอยู่กับปัจจุบัน อาทิเช่น ฝึกลมหายใจ วาดรูป เล่นดนตรี ฝึกสังเกตสิ่งที่รับรู้ในปัจจุบันจากประสาทสัมผัสทั้ง 5 (ตอนนี้มองเห็นอะไรบ้าง ได้กลิ่นอะไร สัมผัสอะไรอยู่ เรียบ ขรุขระ แข็ง นุ่ม รูปทรง ได้ยินอะไรบ้าง รสชาติเป็นอย่างไร) ระบายความเครียดผ่านการพูด เขียน พูดคุยกับบุคคลที่ไว้ใจได้ เป็นต้น

-        ติดตามข่าวสารจากแหล่งที่เชื่อถือได้ และจำกัดชั่วโมงในการเสพข่าว

-        พยายามดำเนินชีวิตให้ใกล้เคียงปกติมากที่สุด ไปทำงาน เข้าสังคม และพักผ่อนให้เพียงพอ

-        หลีกเลี่ยงการใช้สุราและสารเสพติดทุกชนิด

-        ขอความช่วยเหลือจากทีมดูแลสุขภาพเช่น สายด่วนกรมสุขภาพจิต(1323/1667) โรงพยาบาลใกล้บ้านของท่านหรือโรงพยาบาลที่มีจิตแพทย์ เมื่ออาการข้างต้น รบกวนการใช้ชีวิตของท่านต่อเนื่องกันเกิน 1-2 สัปดาห์

ที่มาของข้อมูล 

: Department Of Mental Health : กรมสุขภาพจิต-. (n.d.). -Department Of Mental Health : กรมสุขภาพจิต-. Retrieved March 31, 2025, from https://dmh.go.th/main.asp