อ.นพ.นิพพิชฌน์  พรหมมี

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบทางเดินอาหารและโรคตับ

รหัสเอกสาร PI-IMC-151-R-00

อนุมัติวันที่ 25 มิถุนายน 2563

       มะเร็งลำไส้เป็นมะเร็งที่พบมากที่สุดของระบบทางเดินอาหาร โดยในประเทศไทยพบมากเป็นอันดับ 3 ในเพศชาย และอันดับ 5 ในเพศหญิง โดยมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นตามอายุ

ปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งลำไส้

1.  ประวัติทางพันธุกรรม

2.  โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (Inflammatory bowel disease)

3.  อาหารและสิ่งแวดล้อม

                 - การบริโภคเนื้อแดง ได้แก่ เนื้อหมู วัว แกะ แพะหรือเนื้อสัตว์แปรรูป เช่น ไส้กรอก เบคอน และแฮม เป็นต้น

                 - การบริโภคอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง

                 - ภาวะอ้วน

                 - การดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำ

                 - การสูบบุหรี่

   ส่วนปัจจัยที่ช่วยลดความเสี่ยง ได้แก่ การรับประทานผักผลไม้ การดื่มนมหรือผลิตภัณฑ์จากนมเพื่อให้ได้แคลเซียม และการออกกำลังกาย

อาการและอาการแสดง

1.    ปวดท้องหรือคลำได้ก้อนในท้อง

2.    ถ่ายเป็นเลือดหรือการขับถ่ายอุจจาระเปลี่ยนแปลงไป เช่น ท้องผูกสลับท้องเสีย ปวดเบ่ง ถ่ายไม่สุด อุจจาระลำเล็กลง เป็นต้น

3.    โลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็ก

4.    อาการลำไส้อุดตันหรือลำไส้ทะลุ

การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ในบุคคลปกติ

       การเกิดมะเร็งลำไส้ เชื่อว่ามีการพัฒนาอย่างเป็นขั้นตอน โดยเริ่มจากเนื้อเยื่อปกติเกิดเป็นติ่งเนื้อในลำไส้ใหญ่และพัฒนาจนเป็นมะเร็งลำไส้ ใช้ระยะเวลาประมาณ 10-15 ปี

        เนื่องจากระยะที่มีติ่งเนื้อในลำไส้ใหญ่และมะเร็งลำไส้ระยะเริ่มต้นมักไม่มีอาการ ดังนั้น จึงควรมีการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้เมื่ออายุตั้งแต่ 50 ปีขึ้นไป โดยหากตรวจพบติ่งเนื้อและตัดออก สามารถป้องกันการเกิดมะเร็งลำไส้ได้ร้อยละ 88-90 เทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้ตัดติ่งเนื้อออก

การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ในบุคคลที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่

         หากมีประวัติญาติสายตรงลำดับที่หนึ่ง ได้แก่ พ่อ แม่ พี่น้อง บุตร เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ หรือมีติ่งเนื้อชนิดที่มีความเสี่ยงในการกลายเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่เมื่ออายุน้อยกว่า 60 ปี หรือมีตั้งแต่ 2 คนขึ้นไป ไม่ว่าอายุเท่าใดก็ตาม  ควรเริ่มตรวจคัดกรองโดยการส่องกล้องลำไส้ใหญ่ที่อายุ 40 ปี หรือ 10 ปีก่อนหน้าอายุของญาติที่เริ่มป่วยเป็นมะเร็ง และหากผลการตรวจเป็นปกติ ควรตรวจซ้ำทุก 5 ปี

 -  หากมีประวัติญาติสายตรงลำดับที่ 1 เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ หรือมีติ่งเนื้อชนิดที่มีความเสี่ยงในการกลายเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่เมื่ออายุ  มากกว่า 60 ปี หรือญาติลำดับที่สอง (ได้แก่ ปู่ย่า ตายาย ลุงป้า น้าอา หลาน) ตั้งแต่สองคนขึ้นไป ควรเริ่มตรวจคัดกรองโดยวิธีการใดก็ได้  เมื่ออายุ 40 ปี และหากผลการตรวจเป็นปกติ ควรตรวจซ้ำทุก 10 ปี

การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ในบุคคลที่เป็นกลุ่มเสี่ยงสูง

       ผู้ป่วยที่เป็นโรคพันธุกรรมบางชนิด และโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (Inflammatory bowel disease) จะมีโอกาสเกิดมะเร็งลำไส้สูงกว่าคนปกติหลายเท่า และพบตั้งแต่ช่วงอายุยังน้อย การตรวจคัดกรองด้วยวิธีทั่วไปจึงไม่เพียงพอ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อทำการเฝ้าระวังตามแต่ละโรคต่อไป

วิธีการตรวจคัดกรอง

1.   การตรวจหาเลือดออกแฝงในอุจจาระ

      เป็นวิธีที่สะดวก ทำได้ง่ายและปลอดภัย แต่มีความไวและความจำเพาะด้อยกว่าวิธีอื่น และยังต้องตรวจบ่อยทุก 1-2 ปี

2.   การตรวจหาดีเอนเอที่ผิดปกติในอุจจาระ

      สะดวกทำได้ง่ายและปลอดภัย แต่ราคาสูงและยังไม่เป็นที่แพร่หลาย แนวทางปฏิบัติส่วนใหญ่จึงยังไม่แนะนำให้ใช้

3.   การส่องกล้องซิกมอยด์ (Sigmoidoscopy)

      เป็นการส่องกล้องทางทวารหนักโดยใช้กล้องแบบอ่อนยาว 60 เซนติเมตร ซึ่งสามารถตรวจลำไส้ส่วนปลาย มีความไวและความจำเพาะในการตรวจพบติ่งเนื้อลำไส้ใหญ่สูง โดยหากพบติ่งเนื้อที่มีความเสี่ยงในการกลายเป็นมะเร็งลำไส้ แนะนำให้ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ต่อทุกราย แต่หากผลตรวจเป็นปกติ แนะนำให้ส่องซ้ำทุก 5 ปี

4.   การส่องกล้องลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy)

     มีความไวและความจำเพาะในการตรวจพบติ่งเนื้อลำไส้ใหญ่สูงที่สุด และสามารถตรวจได้ตลอดทั้งลำไส้ใหญ่ โดยสามารถตัดติ่งเนื้อออกได้ระหว่างส่องกล้อง แต่มีความเสี่ยง เช่น การเกิดเลือดออกหรือลำไส้ทะลุ ประมาณร้อยละ 0.1-0.36 และต้องมีการเตรียมลำไส้ก่อนทำ หากผลตรวจเป็นปกติ แนะนำให้ตรวจซ้ำทุก 10 ปี

มะเร็งลำไส้ใหญ่ 

5.   การกลืนกล้องแคปซูลลำไส้ใหญ่ (Capsule colonoscopy)