ความรู้จากแพทย์ศรีพัฒน์

การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม



นพ. วรากร  จริงจิตร
แพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านกระดูกและข้อ

รหัสเอกสาร SD-HA-IMC-013-R-00


การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมในผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม


" หายทุกข์ทรมานจากอาการปวดเข่า กลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้งหนึ่ง"



การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมคืออะไร



     คือการผ่าตัดเพื่อนำผิวข้อเข่าเดิมที่เสื่อมสภาพออก และทดแทนผิวข้อใหม่ด้วยข้อเข่าเทียม


















ภาพแสดงการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเพื่อทดแทนผิวข้อเข่าเดิมที่เสื่อมสภาพ


ควรพิจารณาผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมเมื่อใด

                
     ผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อมที่รับการรักษาด้วยวิธีการไม่ผ่าตัด (การใช้ยา การทำกายภาพบำบัดและการปรับเปลี่ยนการใช้งานข้อเข่า) อย่างเต็มที่แล้วยังให้ผลการรักษาที่ไม่ดี โดยยังมีลักษณะต่อไปนี้อยู่

        -  ยังมีอาการปวดที่รุนแรงจนไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันพื้นฐานได้ปกติ เช่น ยืน/เดินลำบาก ลุกนั่งลำบาก จำเป็นต้องใช้อุปกรณ์ช่วยพยุงเดินตลอด

        -  มีการผิดรูปของข้อเข่า เช่น เข่าโกงเข้าในหรือโก่งออกนอกอย่างมาก

        -  ข้อเข่ายึด พิสัยการเคลื่อนไหวข้อเข่าลดลง งอและเหยียดเข่าได้ไม่เต็มที่เหมือนเดิม

        -  จำเป็นต้องใช้ยาเพื่อลดอาการปวดทุกวัน หรือเกิดผลข้างเคียงจากยาจนทำให้ไม่สามารถใช้ยาได้


ข้อเข่าเทียมทำจากอะไร


ข้อเข่าเทียมมีส่วนประกอบสำคัญ 4 ส่วน ได้แก่


       1. ส่วนผิวกระดูกต้นขา (Femoral component) ทำจากโลหะผสมกลุ่ม โครบอลท์และโครเมียม มีลักษณะผิวเรียบ มีรูปร่างและทำหน้าที่เหมือนกระดูกอ่อนผิวข้อของกระดูกต้นขา  

        2. ส่วนผิวกระดูกแข้ง (Tibial component) ทำจากโลหะผสมกลุ่มไทเทเนียม มีลักษณะเป็นแป้นสำหรับวางบนกระดูกแข้ง

        3. ส่วนหมอนรองข้อเทียม (Polyethylene) เป็นพลาสติกชนิดพิเศษอยู่ตรงกลางระหว่างโลหะทั้งสองชิ้น ทำหน้าที่รับและกระจายน้ำหนัก

        4. ส่วนผิวกระดูกสะบ้า (Patellar component) เป็นพลาสติกชนิดพิเศษ รูปร่างคล้ายเหรียญ ทำหน้าที่ทดแทนผิวสะบ้าเดิม
           

ประโยชน์ของการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม 

       ผู้ป่วยจะหายจากอาการเจ็บปวด มีข้อเข่าที่ตรงและมั่นคง สามารถเดินและใช้งานได้เหมือนหรือใกล้เคียงกับเข่าปกติโดยไม่ต้องใช้ยาอีก ผู้ป่วยมากกว่าร้อยละ 95 มีความพึงพอใจต่อการผ่าตัด


การผ่าตัด
        
       ใช้เวลาเฉลี่ยประมาณ 1 ถึง 1 ชั่วโมงครึ่ง ภายใต้การให้ยาระงับความรู้สึกทางสันหลัง โดยการตัดเอากระดูกผิวข้อที่เสื่อมออก ปรับให้เส้นเอ็นและเนื้อเยื่อรอบข้ออยู่ในภาวะสมดุลและมั่นคง แล้วทำการใส่ข้อเทียม โดยส่วนใหญ่มักใช้ซีเมนต์กระดูกยึดระหว่างข้อเทียมกับกระดูก เมื่อสารนี้แข็งตัวดีจะมีความแข็งแรงและทนทานมาก ทำให้สามารถใช้งานข้อและเดินลงน้ำหนักได้ทันทีหลังการผ่าตัด
 























ภาพถ่ายและภาพถ่ายทางรังสีแสดงการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม


การพักรักษาตัวภายในโรงพยาบาล


     ประมาณ 5-7 วัน เพื่อฟื้นฟูสภาพร่างกายและทำกายภาพบำบัด โดยจะให้เริ่มเคลื่อนไหวข้อและฝึกเดินในวันแรกหลังผ่าตัด เมื่อสามารถเดินและช่วยเหลือตัวเองได้อย่างมั่นใจก็สามารถกลับบ้านได้


อายุมากและมีโรคประจำตัวสามารถผ่าตัดได้หรือไม่


     ขึ้นอยู่กับการประเมินร่างกายก่อนการผ่าตัด ผู้ป่วยทุกรายจะได้รับการตรวจสุขภาพร่างกายอย่างละเอียด รวมทั้งการทำงานของปอด หัวใจ ตับ ไต ความเข้มข้นของเลือด เกล็ดเลือด ระดับน้ำตาล เกลือแร่ และโปรตีนในร่างกาย แล้วประเมินว่าสามารถเข้ารับการผ่าตัดได้หรือไม่ เพื่อความปลอดภัยสูงสุดของผู้ป่วย


ใครควรผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียมให้ผู้ป่วย


     ศัลยแพทย์กระดูกและข้อที่ชำนาญเฉพาะทางด้านการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม


ข้อเข่าเทียมมีอายุการใช้งานนานแค่ไหน


     เฉลี่ยประมาณ 20 - 25 ปี ถ้าได้รับการผ่าตัดโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญและไม่มีภาวะแทรกซ้อน


หลังผ่าตัดสามารถกลับไปทำงานได้เมื่อไหร่


     ขึ้นอยู่กับงานที่ทำ โดยเฉลี่ยสามารถเริ่มทำงาน ขับรถและเดินทาง และเริ่มออกกำลังหรือเล่นกีฬาที่ไม่มีการกระแทกข้อเข่า เช่น การเดิน ปั่นจักรยาน ว่ายน้ำ เล่นกอล์ฟได้ประมาณ 6 -8 สัปดาห์หลังผ่าตัด

  









หลังผ่าตัดจะหายปวด ใช้งานได้เหมือนหรือใกล้เคียงกับปกติ กลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขอีกครั้งหนึ่ง