Knowledge




รศ.นพ.รุ่งโรจน์ เนตรศิรินิลกุล

ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

รหัสเอกสาร PI-IMC-179-R-00

 


ภาวะซีดคืออะไร


       ภาวะซีด คือ ภาวะที่ความเข้มข้นของเม็ดเลือดแดงหรือค่าฮีโมโกลบิน/ฮีมาโตคริต ต่ำกว่าค่าปกติในแต่ละช่วงอายุ สำหรับในเด็กอายุ 6 เดือน ถึง 5 ปี ค่าปกติของฮีโมโกลบิน คือ มากกว่า 11 กรัม/เดซิลิตร หรือค่าฮีมาโตคริตมากกว่า 33%



ภาวะซีดพบได้บ่อยแค่ไหน


       จากรายงานขององค์การอนามัยโลก ในปี ค.ศ. 2011 พบภาวะซีดได้ร้อยละ 20-40 ของเด็กไทยที่มีอายุ 6 เดือนถึง 5 ปี ซึ่งเป็นช่วงอายุที่พบภาวะซีดได้มากที่สุด



สาเหตุของภาวะซีดที่พบได้บ่อยคืออะไร


       สาเหตุของภาวะซีดที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยเด็กสำหรับเด็กอายุ 6 เดือนถึง 5 ปี ได้แก่ ภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็ก ซึ่งเป็นสาเหตุของภาวะซีดที่พบได้บ่อยที่สุดในเด็ก ส่วนสาเหตุที่พบได้รองลงมา คือ โรคธาลัสซีเมีย ซึ่งเป็นโลหิตจางทางพันธุกรรม พบได้บ่อยในประเทศไทยเช่นกัน นอกจากนี้ยังพบสาเหตุอื่นๆ ที่ทำให้ซีดได้อีก เช่น โรคมะเร็ง และโรคโลหิตจางทางพันธุกรรมอื่นๆ ซึ่งต้องอาศัยการซักประวัติ การตรวจร่างกาย และการตรวจทางห้องปฏิบัติการเพื่อนำไปสู่การวินิจฉัยที่ถูกต้อง



ภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็กมีความสำคัญอย่างไร


       ภาวะซีดเล็กน้อยจะทำให้เด็กดูซีดลง ทั้งที่ตา หน้า ริมฝีปาก ฝ่ามือ แต่อาการอื่นๆ จะปกติ เมื่อมีภาวะซีดปานกลางเด็กจะมีอาการอ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ในกรณีที่ภาวะซีดรุนแรงมาก เด็กอาจจะมีอาการหัวใจวายและมีการเจริญ เติบโตที่ช้ากว่าปกติได้


       สำหรับเด็กที่มีภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็ก จะมีผลต่อพัฒนาการและความสามารถในการเรียนรู้ที่ลดลง เมื่อเทียบกับเด็กที่ไม่มีภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็ก



แนวทางการตรวจหาภาวะซีดในปัจจุบัน


       ตามแนวทางของสมาคมกุมารแพทย์แห่งประเทศสหรัฐอเมริกาและองค์การอนามัยโลก ได้แนะนำให้ตรวจหาค่าฮีโมโกลบินหรือฮีมาโตคริตที่อายุ 6-12 เดือนทุกราย เนื่องจากเป็นช่วงอายุที่พบภาวะซีดได้บ่อยที่สุด หากค่าฮีโมโกลบินน้อยกว่า 11 กรัม/เดซิลิตร หรือฮีมาโตคริตน้อยกว่า 33% แปลว่ามีภาวะซีด



การรักษาภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็ก


        รักษาด้วยการกินยาธาตุเหล็กทุกวันและติดตามการรักษาหลังเริ่มกินยา 1 เดือน หากค่าฮีโมโกลบิน/ฮีมาโตคริตดีขึ้นให้กินยาต่อจนครบ 3 เดือน ร่วมกับการปรับอาหารที่กินให้มีธาตุเหล็กมากขึ้น โดยภาวะซีดจากการขาดธาตุสามารถรักษาให้หายขาดและหยุดยาได้ ในกรณีที่ซีดมากอาจพิจารณาให้ยาธาตุเหล็กทางหลอดเลือดดำตามความเห็นของแพทย์



การป้องกันภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็ก


        เนื่องจากสาเหตุที่ทำให้เกิดภาวะซีดจากการขาดธาตุเหล็กที่พบบ่อยในเด็ก คือ การได้รับธาตุเหล็กจากอาหารที่ไม่เพียงพอ จึงสามารถป้องกันได้โดยการให้อาหารที่มีธาตุเหล็กสูง เช่น ตับ ไข่แดง ผักใบเขียว หลังอายุ 6 เดือน อย่างน้อย 1 มื้อ และกินอาหารให้ครบ 3 มื้อเมื่ออายุ 1 ขวบ และกินนมวัวครบส่วนหลังอายุ 1 ขวบ โดยกินนมไม่เกิน 2 แก้ว/วัน (แก้วละ 250 ซีซีหรือ 8 ออนซ์) เพื่อให้เด็กได้กินอาหารครบทั้ง 5 หมู่ นอกจากนี้ควรกินอาหารที่มีวิตามินซีสูงเพื่อเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก ในกรณีที่มีอาการเลือดออกหรือมีประวัติที่สงสัยการมีพยาธิควรได้รับการหาสาเหตุและรักษาอาการเลือดออกหรือการถ่ายพยาธิร่วมด้วย



สามารถติดตามช่องทางเพิ่มเติมได้ที่

• Call center : 0-5393-6900-1

• LINE Official : https://lin.ee/h3Wxyp3
• Facebook : https://bit.ly/2Kid6X9
• Youtube : https://bit.ly/3anQsH6
• Twitter : https://bit.ly/3eACDJ2
• Instagram: https://bit.ly/2VnrTGo
• Blockdit : https://bit.ly/2VqvL9D
• Website: http://sriphat.med.cmu.ac.th

หรือเพิ่มเพื่อนใน LINE ด้วยคิวอาร์โค้ด