ปวงข่าพระพุทธเจ้า ขอน้อมเกล้าน้อมกระหม่อม

การบริหารกล้ามเนื้อใบหน้า ในผู้ป่วยโรคเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 อักเสบ (Bell’s palsy)

พญ.ชนัดดา  วงศ์เอกชูตระกูล

แพทย์เวชศาสตร์ฟื้นฟู

รหัสเอกสาร SD-HA-IMC-093-R-00 


        โรคกล้ามเนื้อใบหน้าอ่อนแรงครึ่งซีกจากเส้นประสาทสมองคู่ที่ 7 อักเสบ พบได้บ่อยและส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์ของผู้ป่วยในการดำรงชีวิตประจำวันนอกเหนือจากการรักษาโดยใช้ยา ยังมีการรักษาที่สำคัญ คือ การบริหารกล้ามเนื้อใบหน้าและการนวดหน้า ซึ่งจะช่วยให้เส้นประสาทฟื้นตัวเร็วขึ้น และลดภาวะแทรกซ้อนจากการงอกที่ผิดปกติของเส้นประสาท



1. การนวดหน้า

        กล้ามเนื้อใบหน้าข้างที่อ่อนแรง และไม่มีการเคลื่อนไหวเป็นเวลานาน อาจมีการหดยึดกับเนื้อเยื่อใต้ผิวหนัง ทำให้เกิดการผิดรูปของกล้ามเนื้อใบหน้าได้เช่น หนังตาหดรั้งขึ้น หรือมุมปากรั้งลงด้านล่าง ดังนั้น ควรนวดกล้ามเนื้อใบหน้าเป็นประจำ เพื่อลดการเกิดภาวะแทรกซ้อนดังกล่าว

        ใช้นิ้วกลางและนิ้วนางทั้งสองข้าง นวดลงน้ำหนักปานกลาง นวดวนเป็นวงกลม ไล่จากตรงกลางหน้าผากออกด้านนอก เริ่มจากบนลงล่าง ตั้งแต่หน้าผาก เปลือกตา จมูก เหนือริมฝีปาก ริมฝีปาก และคาง 


        หากปิดตาไม่ได้เป็นเวลานาน ควรใช้มือช่วยปิดเปลือกตาข้างที่อ่อนแรง ใช้นิ้วมือข้างที่ถนัดกดขนตาไว้ และใช้นิ้วมืออีกข้างนวดยืดหนังตาขึ้น เพื่อป้องกันการหดยึดของหนังตา


        นวดยืดริมฝีปากจากตรงกลางปากออกด้านนอก 

        ใช้มือทั้งสองนวดมุมริมฝีปากข้างที่อ่อนแรงในทิศทางขึ้นบน

        นวดครั้งละประมาณ 10 นาที วันละ 2-3 ครั้ง อาจใช้ครีมหรือแป้งช่วยในการหล่อลื่น ทำให้นวดง่ายขึ้น


2. การบริหารกล้ามเนื้อใบหน้า

        ควรบริหารกล้ามเนื้อใบหน้าเป็นประจำ เพื่อรักษาทางเดินเส้นประสาทตั้งแต่สมองถึงใบหน้า และควรบริหารหน้ากระจกเพื่อสังเกตการเคลื่อนไหวละเอียดของกล้ามเนื้อใบหน้าที่ต้องการ และเพื่อควบคุมไม่ให้มีการขยับของกล้ามเนื้อที่ไม่ต้องการด้วย

การบริหารกล้ามเนื้อใบหน้า มี 3 ขั้นตอน คือ 

        คิดสั่ง คิดสั่งให้กล้ามเนื้อใบหน้าทั้งสองฝั่งทำงาน โดยพยายามทำให้กล้ามเนื้อข้างที่อ่อนแรง ขยับให้ได้ใกล้เคียงกับกล้ามเนื้อข้างปกติ

        ใช้มือช่วย หากไม่สามารถขยับได้ ใช้มือช่วยยกกล้ามเนื้อข้างที่อ่อนแรงให้เท่ากับกล้ามเนื้ออีกข้าง แต่ให้คิดว่ากล้ามเนื้อนั้นยกขึ้นเอง

        พยายามค้างอยู่ในท่านั้น ปล่อยมือที่ช่วยยกกล้ามเนื้อนั้น โดยพยายามให้กล้ามเนื้อส่วนนั้นค้างอยู่ในท่าที่จัดไว้ให้ได้มากที่สุด ทำซ้ำ 10 ครั้ง สำหรับกล้ามเนื้อใบหน้าบริเวณต่างๆ คือ 

        1.  ย่นหน้าผาก ยักคิ้วสองข้าง หากคิ้วข้างใดขยับไม่ได้ ให้ใช้มือยกคิ้วขึ้น ให้เท่ากับคิ้วอีกข้าง หลังจากนั้นจึงปล่อยมือ โดยพยายามให้คิ้วค้างอยู่ในตำแหน่งเดิมมากที่สุด

        2.ขมวดคิ้ว ย่นจมูก หลับตาแน่น หากขยับไม่ได้ ให้ใช้มือช่วยช่วยย่นจมูกและปิดตา หลังจากนั้นจึงปล่อยมือ โดยพยายามหลับตาค้างไว้ให้ได้มากที่สุด

        3.  ทำแก้มป่อง พยายามปิดปากไม่ให้ลมรั่วออกมา หากขยับไม่ได้ ให้ใช้มือช่วยปิดปาก

        4.  ทำปากจู๋ ทำตอบแก้มเข้า หากขยับไม่ได้ ให้ใช้มือช่วย

        5.  ยิ้มยิงฟัน เหยียดริมฝีปากให้กว้างที่สุดเท่าที่จะทำได้ หากขยับไม่ได้ ให้ใช้มือช่วยเหยียดริมฝีปาก หลังจากนั้นจึงปล่อยมือ โดยพยายามให้ริมฝีปากค้างอยู่ในท่าที่จัดไว้ให้ได้มากที่สุด


        6.  ยิ้มหุบฟัน เหยียดปาก โดยเม้มริมฝีปาก หากขยับไม่ได้ ให้ใช้มือช่วยดึงเหยียดริมฝีปาก


        นอกจากนี้ หากเข้ารับการรักษาและบริหารกล้ามเนื้อใบหน้าอย่างต่อเนื่องแล้ว แต่ยังมีการฟื้นตัวของเส้นประสาทใบหน้าค่อนข้างน้อย ทำให้เกิดความวิตกกังวลเกี่ยวกับการฟื้นตัวของเส้นประสาทใบหน้า ท่านสามารถเข้ารับ การตรวจไฟฟ้าวินิจฉัย เพิ่มเติมหลังจากมีอาการ 2 สัปดาห์ การตรวจนี้จะช่วยบอกความรุนแรงของโรคและโอกาสในการฟื้นตัวของเส้นประสาทใบหน้าได้ 


ติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
Call Center : 0-5393-6900-1
Line iD : @sriphatcenter