การพักฟื้นหลังการผ่าตัดซ่อมเสริมและ/หรือผ่าตัดมดลูกทางช่องคลอด ใครว่าเป็นเรื่องเล็ก ?


ผศ.นพ.ชัยเลิศ พงษ์นริศร

หัวหน้าหน่วยนรีเวชทางเดินปัสสาวะและอุ้งเชิงกราน

ภาควิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์เชียงใหม่ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

รหัสเอกสาร SD-HA-IMC-109-R-00


เรื่องที่คุณผู้หญิงควรรู้ก่อนและหลังผ่าตัดแก้ไขภาวะยื่นย้อย


        1. คุณจะประสบกับอะไรบ้างหลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือผ่าตัดมดลูกทางช่องคลอด ?
        2. ความเจ็บปวด/ความไม่สะดวกสบายหลังผ่าตัดเป็นอย่างไร ?
        3. ป้องกันภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำได้อย่างไร ?
        4. การทำงานของกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ในระยะหลังผ่าตัดเป็นอย่างไร ?
        5. การกลับคืนสู่สภาวะปกติหลังผ่าตัดเป็นอย่างไร ?
        6. สิ่งที่คุณควรหลีกเลี่ยงในระยะ 6 สัปดาห์หลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือมดลูกทางช่องคลอด ?
        7. อาหารที่คุณควรรับประทานหลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือมดลูกทางช่องคลอด ?
        8. คุณสามารถอาบน้ำฝักบัวและแช่ในอ่างอาบน้ำได้หรือไม่ ?
        9. หลังผ่าตัดอาการตกขาวเป็นอย่างไร ?
        10. เมื่อไรคุณควรจะสอบถามเพื่อขอคำแนะนำทางการแพทย์เพิ่มเติม ?
        11. เมื่อไรคุณจะสามารถกลับไปเป็นปกติหลังผ่าตัด ?
        12. เมื่อไรคุณจะสามารถขับรถได้หลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือมดลูกทางช่องคลอด ?
        13. เมื่อไรคุณจะสามารถมีเพศสัมพันธ์ได้อีก ?
        14. เมื่อไรคุณจะกลับมาทำงานได้อีก ?


 คุณจะประสบกับอะไรบ้างหลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือผ่าตัดมดลูกทางช่องคลอด ?
     หลังผ่าตัดทันที คุณอาจมีสายสวนปัสสาวะคาอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ เพื่อเป็นทางระบายน้ำปัสสาวะลงสู่ถุงปัสสาวะ และอาจมีผ้ากอซอยู่ในช่องคลอดเพื่อกดแผลไว้ไม่ให้เลือดออก แพทย์จะผู้พิจารณาว่าควรใส่ไว้นานเท่าไร โดยทั่วไปมักอยู่ในช่วงระหว่าง 8 - 24 ชั่วโมง


ความเจ็บปวด/ความไม่สบายหลังผ่าตัดเป็นอย่างไร ?
     คุณอาจรู้สึกปวดหรือไม่สบายบ้างที่บริเวณขาหนีบ ช่องคลอด และบริเวณท้องน้อยได้ในระยะหลังผ่าตัด ในกรณีที่คุณได้รับการผ่าตัดแขวนช่องคลอดหรือมดลูกไว้กับเอ็นยึดกระดูก คุณอาจรู้สึกเจ็บแปลบหรือปวดลึกๆ ในบริเวณก้นได้ ส่วนใหญ่อาการเจ็บปวดหรือไม่สบายนี้จะเริ่มดีขึ้นภายใน 1 หรือ 2 สัปดาห์ แต่บางครั้งอาจนานได้หลายสัปดาห์ 

ขณะนอนพักในโรงพยาบาล คุณจะได้รับยาระงับปวดอย่างสม่ำเสมอเพื่อให้คุณรู้สึกสบาย เมื่อคุณได้รับการจำหน่ายออกจากโรงพยาบาล คุณจะได้รับยาระงับปวดกลับไปด้วย ส่วนยาระงับปวดสามัญที่มีขายทั่วไปสามารถใช้ได้ผลดีเช่นกัน ควรรับประทานยาระงับปวดอย่างสม่ำเสมอในระยะหลังผ่าตัดใหม่ๆ เพื่อให้ควบคุมความเจ็บปวดได้ดีที่สุด ไม่จำเป็นต้องรอให้อาการปวดรุนแรงก่อนแล้วจึงเริ่มรับประทานยา การที่คุณไม่รู้สึกปวดจะช่วยให้คุณเคลื่อนไหวได้ดีและฟื้นตัวจากการผ่าตัดได้เร็วกว่า หากคุณมีอาการปวดรุนแรงมากและไม่ลดลงหลังจากรับประทานยาระงับปวด กรุณากลับมาพบแพทย์


ป้องกันภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำได้อย่างไร ?
     ภายหลังผ่าตัด คุณมีความเสี่ยงต่อภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำของขาเพิ่มขึ้น แพทย์อาจให้ใส่ถุงน่องหรือใช้ผ้าพันรัดขาทั้งสองข้างและอาจให้ฉีดยาทุกวันเพื่อช่วยลดความเสี่ยงนี้
     ขณะที่นอนพักบนเตียงคุณควรทำกายบริหารง่ายๆ โดยการหมุนข้อเท้าเป็นวง งอและเหยียดขาเป็นพักๆ ทุกๆชั่วโมง หลีกเลี่ยงการไขว้ขา ให้คุณเริ่มบริหารหลังผ่าตัดโดยเร็ว (ภายใต้การแนะนำ) บางครั้งอาจแนะนำให้ใช้วิธีป้องกันอื่นๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากคุณมีปัญหาสุขภาพที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดลิ่มเลือด แพทย์จะอภิปรายกับคุณถึงความเสี่ยงนี้


การทำงานของกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ในระยะหลังผ่าตัดเป็นอย่างไร ?
     หลังผ่าตัดซ่อมเสริมช่องคลอด คุณอาจสังเกตว่าในระยะแรกปัสสาวะจะไหลช้า และคุณต้องใช้เวลานานกว่าปกติในการปัสสาวะให้หมด พบว่าร้อยละ 5-10 ของผู้ป่วยอาจมีปัสสาวะไม่หมดหลังผ่าตัด และอาจจำเป็นต้องสวนปัสสาวะช่วย จนกว่าเนื้อเยื่อจะยุบลงและกระเพาะปัสสาวะกลับมาทำงานปกติก่อน (ปกติมักใช้เวลา 1-2 สัปดาห์หลังผ่าตัด)
     อาการท้องผูกเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยหลังการผ่าตัด ฉะนั้น ในระยะก่อนและหลังผ่าตัดคุณจึงควรรับประทานผักผลไม้และอาหารที่มีเส้นใย ร่วมกับดื่มน้ำให้มากเพียงพอ ซึ่งจะทำให้อุจจาระนิ่ม หลังผ่าตัดมักให้รับประทานยาระบายประเภทที่ช่วยให้อุจจาระนิ่มเพื่อช่วยแก้ปัญหาท้องผูก ให้คุณรับประทานยานี้ให้สม่ำเสมอในระยะแรกหลังกลับไปบ้าน เพราะการหลีกเลี่ยงการออกแรงเบ่งอย่างมากที่ทำให้มีแรงดันต่อแผลที่เย็บไว้ในช่องคลอด บางรายมีอาการปวดแปลบๆ หรือแสบๆ ในไส้ตรงภายหลังการผ่าตัด ซึ่งจะหายไปได้เองภายในไม่กี่วัน


การกลับคืนสู่สภาวะปกติหลังผ่าตัดเป็นอย่างไร ?
        หลังผ่าตัดคุณจะยังรู้สึกอ่อนเพลียได้ง่ายกว่าปกติ จึงเป็นเรื่องสำคัญที่คุณควรพักผ่อนให้มากเพียงพอและสังเกตว่าร่างกายของคุณตอบสนองคุณอย่างไร
        ให้คุณเริ่มเดินรอบๆ บ้านก่อน และเมื่อรู้สึกว่าร่างกายพร้อมจึงเพิ่มกิจกรรม ซึ่งรวมถึงการเดินเป็นระยะทางสั้นๆ ในชีวิตประจำวันของคุณ การเดินเป็นการออกกำลังกายที่ดี เพราะว่ามีแรงดันต่อแผลผ่าตัดซ่อมเสริมน้อยมาก ในช่วงอย่างน้อย 6 สัปดาห์แรกหลังผ่าตัด ให้หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายที่เพิ่มความฟิตของร่างกาย ตัวอย่างเช่น การวิ่งเหยาะๆ (Jogging) การเดินเร็วๆ ที่ใช้กำลังมาก การเต้นแอโรบิก เป็นต้น การขมิบหรือบริหารกล้ามเนื้อพื้นอุ้งเชิงกรานนั้นสามารถเริ่มทำได้เมื่อคุณรู้สึกพร้อม โดยทั่วไปมักเริ่มหลังผ่าตัด 1-2 สัปดาห์ (กรุณาอ่านบทความเรื่อง การขมิบหรือบริหารกล้ามเนื้อพื้นอุ้งเชิงกรานที่ถูกต้อง ใครว่ายาก ?หากต้องการทราบข้อมูลเพิ่มเติม)


สิ่งที่คุณควรหลีกเลี่ยงในระยะ 6 สัปดาห์หลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือมดลูกทางช่องคลอด ?
        1. การยกสิ่งของที่มีน้ำหนักมากและทำกิจกรรมที่ใช้แรงมาก คุณไม่ควรยกหรือหิ้วสิ่งของที่มีน้ำหนักเกิน 5-7 กิโลกรัม การยกสิ่งของที่มีน้ำหนักทำให้มีแรงดันกระทำต่อแผลผ่าตัดซ่อมเสริม และเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดการยื่นย้อยเป็นซ้ำ

        2. การอุ้มเด็กเล็ก การไปจ่ายตลาดอย่างหนัก การทำสวน และทำงานบ้านหนักๆ เช่น การดูดฝุ่น การยกตะกร้าเสื้อผ้า การเคลื่อนย้ายเครื่องเรือน เป็นต้น
        3. การออกกำลังกายที่ใช้แรงมาก เช่น การออกกำลังแบบแอโรบิก วิ่ง ขี่ม้า ฟิตเนส และการยกน้ำหนัก เพราะการออกกำลังกายเหล่านี้ทำให้มีแรงกดดันที่บริเวณพื้นอุ้งเชิงกราน
        4. หยุดสูบบุหรี่ เพราะว่าทำให้การหายของแผลช้าลง และเพิ่มความเสี่ยงต่อแผลติดเชื้อ


 อาหารที่คุณควรรับประทานหลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือมดลูกทางช่องคลอด ?
     คุณสามารถรับประทานและดื่มได้ตามปกติหลังผ่าตัด เมื่อความอยากรับประทานอาหารของคุณกลับมาปกติ เป้าหมายของการรับประทานอาหาร คือ เพื่อให้คุณได้รับสารอาหารทั้งหมดที่ร่างกายต้องการ อาหารที่รับประทานควรมีเส้นใยมาก เช่น อาหารที่มีส่วนผสมของธัญพืช ผลไม้จำพวกพรุน กีวี่ เป็นต้น และควรดื่มน้ำให้ได้ปริมาณ 2-2.5 ลิตรต่อวัน เพื่อให้การขับถ่ายเป็นปกติ


คุณสามารถอาบน้ำฝักบัวและแช่ในอ่างอาบน้ำได้หรือไม่ ?
     โดยทั่วไปผู้ป่วยจะรู้สึกสบายที่จะอาบน้ำในวันแรกหลังผ่าตัด ในช่วง 6 สัปดาห์แรกหลังผ่าตัด แนะนำให้อาบน้ำฝักบัวมากกว่าการนอนแช่ในอ่างอาบน้ำ เพราะว่าวัสดุเย็บยังคงปรากฏอยู่ในช่องคลอด

 

หลังผ่าตัดอาการตกขาวเป็นอย่างไร ?
     หลังผ่าตัดอาจมีเลือดออกบ้างทางช่องคลอด ตามด้วยมีตกขาวปกติสีขาวอมเหลืองคล้ายครีม ซึ่งอาจเป็นได้นานถึง 6 สัปดาห์เพราะวัสดุเย็บแผลจะค่อยๆ ถูกดูดซึมไป ในระยะแรกเลือดที่ออกจะมีสีแดงสด แล้วต่อมาจะมีสีคล้ำขึ้นเป็นสีน้ำตาล ปริมาณเลือดที่ออกแปรปรวนไปในแต่ละวัน ถ้าคุณมีเลือดออกมากเป็นเลือดสดๆ หรือเป็นลิ่มจนต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อย ให้กลับมาพบแพทย์
     ในช่วง 6 สัปดาห์แรกแนะนำให้ใช้ผ้าอนามัยแบบแผ่นเท่านั้น ไม่ควรใช้ผ้าอนามัยแบบสอดในช่องคลอด


เมื่อไรคุณควรจะสอบถามเพื่อขอคำแนะนำทางการแพทย์เพิ่มเติม ?
     ถ้าคุณมีปัญหาตกขาวจำนวนมาก หรือมีกลิ่นผิดปกติ หรือมีเลือดออกทางช่องคลอด มีปัสสาวะแสบหรือเจ็บเหมือนเข็มตำเวลาปัสสาวะ ปวดท้องมากขึ้น อาเจียน ไข้ ขามีอาการปวดบวม หายใจขัดหรือเจ็บหน้าอก ให้กลับมาพบแพทย์เพื่อขอคำแนะนำเพิ่มเติม


เมื่อไรคุณจะสามารถกลับไปเป็นปกติหลังผ่าตัด ?
     ผู้ป่วยแต่ละคนมีอัตราเร็วของการฟื้นตัวหลังผ่าตัดแตกต่างกัน ขึ้นกับปัจจัยหลายประการ ได้แก่ สุขภาพและความฟิตของร่างกายก่อนผ่าตัด การมีภาวะแทรกซ้อนเกิดขึ้น และชนิดของการผ่าตัดเอง จึงเป็นสิ่งสำคัญที่คุณควรสังเกตร่างกายของคุณ พักผ่อนให้เพียงพอ อย่าพยายามฝืนร่างกายให้ทำงานจนหนักเกินไป โดยทั่วไปใช้เวลา 4-6 สัปดาห์ที่ร่างกายจะค่อยๆ ได้รับการเยียวยาจนหาย และพลังของคุณจะค่อยๆ กลับคืนมาเช่นเดิม


เมื่อไรคุณจะสามารถขับรถได้หลังผ่าตัดซ่อมเสริมและหรือมดลูกทางช่องคลอด ?
     คุณไม่ควรขับขี่รถ ถ้าคุณรับประทานยาระงับปวดที่มีฤทธิ์ทำให้ง่วงนอน หรือคุณยังไม่มีความมั่นใจว่าคุณสามารถหยุดรถอย่างกะทันหันตามต้องการได้ทันที โดยทั่วไปแนะนำให้หลีกเลี่ยงการขับขี่เป็นเวลา 1-2 สัปดาห์ ถ้าไม่แน่ใจให้สอบถามแพทย์ก่อน บริษัทประกันสุขภาพบางแห่งห้ามผู้เอาประกันขับขี่รถในระยะหลังผ่าตัด กรุณาตรวจสอบรายละเอียดในกรมธรรม์ของคุณเอง


เมื่อไรคุณจะสามารถมีเพศสัมพันธ์ได้อีก ?
     แนะนำให้คุณงดเว้นการมีเพศสัมพันธ์เป็นเวลานาน 6 สัปดาห์หลังจากผ่าตัด ในช่วงแรกการมีเพศสัมพันธ์อาจทำให้คุณปวดหรือรู้สึกไม่สบายเล็กน้อย จึงควรใช้ความนุ่มนวลและค่อยเป็นค่อยไป การใช้สารหล่อลื่นช่องคลอดอาจช่วยได้ถ้าคุณมีรู้สึกว่าช่องคลอดแห้ง ถ้าอาการปวดหรือรู้สึกไม่สบายขณะมีเพศสัมพันธ์ยังคงมีอยู่หลังผ่าตัดผ่านไปแล้ว 3-4 เดือน แม้ว่าจะพยายามมีเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอ ให้กลับมาพบปรึกษาแพทย์


เมื่อไรคุณจะกลับมาทำงานได้อีก ?
     การที่คุณจะกลับมาทำงานได้อีกขึ้นกับชนิดของงานและจำนวนชั่วโมงการทำงานของคุณ ตลอดจนคุณไปกลับจากที่ทำงานได้อย่างไร แพทย์จะช่วยคุณตัดสินใจว่าควรหยุดงานนานเท่าไร ผู้ป่วยส่วนใหญ่หยุดพักงานนาน 2-6 สัปดาห์ ในระยะแรกที่กลับไปทำงาน แนะนำให้คุณพยายามจัดตารางงานของคุณให้เวลาทำงานลดลงและเริ่มต้นด้วยงานเบาๆ ก่อน โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้างานของคุณเกี่ยวข้องกับการยืนหรือยกสิ่งของหนัก


3 กันยายน 2556

แก้ไขปรับปรุง 16 กุมภาพันธ์ 2559
เอกสารอ้างอิง
International Urogynecological Association (IUGA). Recovery following vaginal repair surgery/vaginal hysterectomy: a guide for women. 2011.

ติดต่อสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่
Call Center : 0-5393-6900-1/ คลินิกสูตินรีเวช : 0-5393-6830
Line iD : @sriphatcenter