เลือดระดูหรือประจำเดือนผิดปกติ ใครว่าไม่เป็นไร

ผศ.นพ.ชัยเลิศ พงษ์นริศร

หัวหน้าหน่วยนรีเวชทางเดินปัสสาวะและอุ้งเชิงกราน

ภาควิชาสูติศาสตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์เชียงใหม่ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 

รหัสเอกสาร SD-HA-IMC-111-R-00

 

 

 

 

 

 

 

 




เรื่องที่คุณผู้หญิงควรรู้ เมื่อมีเลือดออกจากมดลูก

        1. ภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกคืออะไร ?

        2. รอบระดูปกติเป็นอย่างไร ?

        3. พบภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกได้บ่อยในสตรีอายุเท่าไร ?

        4. สาเหตุของภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกคืออะไร ?

        5. แพทย์วินิจฉัยภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกได้อย่างไร ?

        6. การทดสอบใดที่อาจจำเป็นในการวินิจฉัยภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูก ?

        7. ปัจจัยใดบ้างที่ควรพิจารณาเมื่อตัดสินใจรักษาภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูก ?

        8. ยาประเภทใดบ้างที่ใช้ในการควบคุมภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูก ?

        9. การผ่าตัดที่ใช้ในการรักษาภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกมีอะไรบ้าง ?


ภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกคืออะไร ?

      ถือว่าเลือดออกผิดปกติเมื่อมีเลือดออกที่มีปริมาณมากกว่าระดูปกติที่เคยเป็น หรือเลือดออกเกิดขึ้นนอกรอบระดู (Menstrual cycle) ปกติ ดังในสภาวะต่อไปนี้

        - เลือดออกระหว่างระยะมีระดู (Bleeding between period)

        - เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์

        - เลือดออกกะปริดกะปรอยเป็นหยดๆ เกิดขึ้นขณะใดๆ ในรอบระดู

        - เลือดออกปริมาณมากกว่าหรือนานกว่าที่เคยเป็นตามปกติ

        - เลือดออกหลังวัยหมดระดูหรือวัยทอง


 รอบระดูปกติเป็นอย่างไร ?

      รอบระดูปกติ นับเริ่มตั้งแต่วันแรกของการมีระดู และไปสิ้นสุดเมื่อถึงวันแรกของการมีระดูรอบถัดไป สตรีส่วนใหญ่มีรอบระดูนานประมาณ 28 วัน แต่รอบระดูปกติอาจสั้นหรือยาวกว่านี้ได้ถึง 7 วัน อาจกล่าวได้ว่ารอบระดูปกติจะอยู่ระหว่าง 21-35 วันนั่นเอง


 พบภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกได้บ่อยในสตรีอายุเท่าไร ?

      ภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกสามารถพบได้ในสตรีทุกอายุ อย่างไรก็ดี บางกลุ่มอายุพบว่ามีรอบระดูไม่สม่ำเสมอได้บ่อย เช่น เด็กผู้หญิงที่เริ่มมีระดูครั้งแรก (ประมาณ 9-16 ปี) มักมีรอบระดูในช่วงปีแรกๆ ไม่สม่ำเสมอ ในสตรีใกล้วัยทอง (ประมาณ 50 ปี) อาจมีการเปลี่ยนแปลงของความยาวรอบระดู ระดูอาจขาดหายไปได้แล้วกลับมาใหม่ และปริมาณอาจน้อยหรือมากขึ้นในช่วงวัยดังกล่าว โดยทั่วไปถือว่าสตรีใกล้วัยทองที่ขาดระดูต่อเนื่องติดต่อกันตั้งแต่ 12 เดือนขึ้นไป ได้เข้าสู่วัยทองโดยสมบูรณ์แล้ว จึงไม่ควรมีเลือดออกจากมดลูกอีกต่อไป


 สาเหตุของภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกคืออะไร ?

     ภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกเกิดได้จากหลายสาเหตุ ได้แก่

        - การตั้งครรภ์ 

        - การแท้ง

        - การตั้งครรภ์นอกมดลูก

        - โรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ในกล้ามเนื้อมดลูก (Adenomyosis หรือ adnomyoma)

        - โรคเนื้องอกของกล้ามเนื้อมดลูก (Uterine fibroids หรือ leiomyomas)

        - การติดเชื้อของมดลูกหรือปากมดลูก

        - โรคติ่งเนื้อเมือก (Polyps) ที่งอกจากเยื่อบุผิวคอปากมดลูก หรือ โพรงมดลูก

        - โรคเยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัวผิดปกติ

        - โรคมะเร็งของอวัยวะสืบพันธุ์สตรีเช่น มะเร็งมดลูก ปากมดลูก หรือช่องคลอด

        - กลุ่มอาการรังไข่มีถุงน้ำหลายใบ หรือ พีซีโอเอส (Polycystic ovarian syndrome, PCOS)

        - การคุมกำเนิดบางชนิด เช่น การใส่ห่วงคุมกำเนิด หรือ รับประทานยาคุมกำเนิด

        - ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด


แพทย์วินิจฉัยภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกได้อย่างไร ?

      แพทย์จะสอบถามเกี่ยวกับประวัติส่วนตัวและครอบครัวของคุณ รวมทั้งประวัติรอบระดู ถ้าคุณสามารถจำวันที่ของรอบระดูครั้งก่อนหน้าที่คุณจะมาตรวจได้ อาจช่วยแพทย์ให้วินิจฉัยโรคได้ง่ายขึ้น คุณจึงควรจดบันทึกวันที่ ระยะที่มีระดู และปริมาณเลือดที่มา (มาน้อยหรือวันเบาๆ มาปานกลาง มามาก หรือมาเพียงแค่เห็นเลือดเป็นหยดๆ) ไว้บนปฏิทิน เพื่อนำมาดูย้อนหลังได้เมื่อจำเป็น คุณจะได้รับการตรวจร่างกาย และอาจได้รับการตรวจเลือด รวมทั้งการตรวจทดสอบการตั้งครรภ์


การสืบค้นใดที่อาจจำเป็นในการวินิจฉัยภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูก ?

      คุณอาจจำเป็นต้องได้รับการตรวจสืบค้นอื่นๆ ตามอาการของคุณ การสืบค้นบางอย่างสามารถทำได้ที่คลินิกผู้ป่วยนอก แต่บางอย่างอาจทำในห้องที่จัดไว้เป็นการเฉพาะภายในโรงพยาบาล เช่น ในห้องผ่าตัด

        - การตรวจคลื่นเสียงความถี่สูง

        - Sonohysterography เป็นการตรวจคลื่นเสียงความถี่สูง ขณะฉีดของเหลวผ่านท่อเล็กเข้าไปในโพรงมดลูกผ่านทางปากมดลูก

        - เอ็มอาร์ไอ หรือ MRI (Magnetic resonance imaging)

        - การส่องกล้องตรวจโพรงมดลูก (Hysteroscopy)

        - การสุ่มตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูก หรือ การขูดมดลูก


 ปัจจัยใดบ้างที่ควรพิจารณาเมื่อตัดสินใจรักษาภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูก ?

      การรักษาขึ้นกับปัจจัยหลายประการ ได้แก่ สาเหตุของเลือดออก อายุของผู้ป่วย ความต้องการบุตร ส่วนใหญ่ของผู้ป่วยสามารถรักษาด้วยยาที่เหลืออาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัด


 ยาประเภทใดบ้างที่ใช้ในการควบคุมภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูก ?

      ยาที่ใช้บ่อยในการควบคุมภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูก คือ ยาฮอร์โมน ซึ่งประเภทของยาฮอร์โมนที่ใช้ขึ้นกับความต้องการบุตรและอายุ ยาคุมกำเนิดอาจช่วยให้รอบระดูสม่ำเสมอขึ้น ยาฮอร์โมนสามารถให้ได้ในรูปยาฉีด ครีมทาช่องคลอด หรือใช้ห่วงที่ปลดปล่อยฮอร์โมนก็ได้ ส่วนยาประเภทอื่นที่ใช้ ได้แก่ ยาต้านอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์, tranexamic acid และยาปฏิชีวนะตามข้อบ่งชี้


การผ่าตัดที่ใช้ในการรักษาภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกมีอะไรบ้าง ?

      ผู้ป่วยบางรายอาจจำเป็นต้องได้รับการผ่าตัดเนื้องอก เช่น ติ่งเนื้องอก หรือ เนื้องอก ที่เป็นสาเหตุของเลือดออก เนื้องอกกล้ามเนื้อมดลูกบางชนิดสามารถผ่าตัดผ่านทางกล้องส่องโพรงมดลูก (hysteroscope) ได้ บางครั้งอาจรักษาด้วยทางเลือกอื่นๆ เช่น


      การลอกเยื่อบุโพรงมดลูกออก (Endometrial ablation) อาจใช้เพื่อควบคุมเลือดที่ออก โดยมีจุดประสงค์ คือ ทำให้เลือดหยุดหรือลดเลือดออกอย่างถาวรโดยไม่ตัดมดลูก อย่างไรก็ดี จำเป็นต้องสุ่มตัดเยื่อบุโพรงมดลูกไปตรวจทางพยาธิวิทยาก่อนการทำ


      การผ่าตัดมดลูก (Hysterectomy) เป็นวิธีรักษาที่ใช้เมื่อการรักษาวิธีอื่นไม่ได้ผลหรือใช้ไม่ได้ การผ่าตัดมดลูกถือเป็นการผ่าตัดใหญ่ หลังจากผ่าตัด ผู้ป่วยจะไม่มีระดูและไม่สามารถตั้งครรภ์ได้อีก (กรุณาอ่านบทความเรื่อง ผ่าตัดมดลูก ใครว่าไม่ต้องคิดมาก หากต้องการทราบข้อมูลเพิ่มเติม)


 หมายเหตุ

     บทความนี้มีจุดมุ่งหมายให้ข้อมูลและความเห็นทั่วไปที่เกี่ยวกับภาวะเลือดออกผิดปกติจากมดลูกแก่ผู้ป่วยสตรี ข้อมูลในบทความนี้ไม่ได้ชี้นำถึงการรักษาหรือการผ่าตัดเฉพาะที่จะต้องปฏิบัติตาม และไม่ได้เขียนขึ้นเพื่อตัดการรักษาอื่นอันเป็นที่ยอมรับในทางปฏิบัติออกไป ในทางปฏิบัติย่อมมีความแตกต่างกัน ขึ้นกับความต้องการของผู้ป่วยแต่ละปัจเจกบุคคล ข้อจำกัดและทรัพยากรของแต่ละสถานพยาบาล ตลอดจนแพทย์ที่ทำการรักษา 

 

12 มีนาคม 2556 เอกสารอ้างอิง

 The American College of Obstetricians and Gynecologists. FAQ095: Abnormal uterine bleeding. December 2012. 

 

Call Center : 0-5393-6900-1 / คลินิกสูตินรีเวช : 0-5393-6830
Line iD : @sriphatcenter